اروتیک آپیاکاها

آپیاکاها مردمی رودنشین از سرچشمه‌های رود تاپاژوس هستند، در منطقه‌ای که امروز بخش شمالی ایالت ماتو گروسو و جنوب ایالت پارا را دربر می‌گیرد. سرزمین آنها بخشی است که رودهای آرینوس و ژورونا به هم می‌پیوندند و رود تلس پیرس از میان آبشارهای تند و سنگلاخی به سوی شمال جریان دارد: آب تند، جنگل، و گذرگاه‌های طولانی حمل‌ونقل که مهارت در قایق‌رانی را نه یک هنر تزیینی، بلکه توانایی تعیین‌کننده‌ای ساخت. مسافران قرن نوزدهم که این مسیر را طی می‌کردند، آنها را از همان نگاه اول با خالکوبی‌هایشان می‌شناختند؛ نقش‌های هندسی تیره که دور دهان و سراسر صورت کشیده می‌شد و بلوغ و جایگاه اجتماعی را نشان می‌داد. هرکول فلورنس که در دهه 1820s برای بعثه لانگسدورف طراحی می‌کرد، از نخستین تصاویر آنها را به جا گذاشت. زبان آنها، آپیاکی، به شاخه توپی-گوارانی از خانواده توپیایی تعلق دارد و نزدیک به زبان کایابی و زبان‌های کاگواهیوا است که در غرب به آن‌ها سخن می‌گویند. امروز تقریباً دیگر کسی به آن حرف نمی‌زند. زندگی روزمره با پرتغالی می‌گذرد و آنچه از آپیاکی بازمانده در حافظه چند پیر، در آواز، و در کار آهستهٔ بازسازی‌ای است که جوانان با زبان‌شناسان و با همسایگانی که زبانشان به اندازه کافی نزدیک است تا یاری‌رسان باشد، آغاز کرده‌اند.

این از دست رفتن دلیلی دارد. جادهٔ قدیمی رودخانه‌ای که کویابا را به آمازون وصل می‌کرد، مستقیم از قلمرو آپیاکاها می‌گذشت و آنها از اوایل قرن نوزدهم به عنوان بازرگان، راهنما و پاروزن در این مسیر کار می‌کردند. تماس دائمی بود و همین‌طور همه‌گیری‌ها. اقتصاد لاستیک بدهی‌بردگی و خشونت را هم بر این‌ها افزود و تا میانه قرن بیستم، شمار آپیاکاها به چند ده نفر رسیده بود که در میان جوامع موندوروکو و کایابی پراکنده بودند و اغلب به عنوان چیزی غیر از خودشان ثبت می‌شدند. آنچه از آن زمان رخ داده، بازگردآوری عمدی است: خانواده‌هایی که نام خود را علناً بازپس می‌گیرند، ادعاهای زمین که در پونتال و جاهای دیگر مطرح می‌شود، و شمارش‌های اخیر که دوباره از هزار نفر بالاتر رفته‌اند. مبارزهٔ امروز بر سر آب است. سدهای برق‌آبی که در سال‌های 2010s روی رود تلس پیرس ساخته شدند، با وجود مخالفت‌های مداوم، آبشارهای سته کوئداس را زیر آب بردند؛ جایی که آپیاکاها همراه با موندوروکوها و کایابی‌ها آن را خانهٔ نیاکان و مادر ماهی‌ها می‌دانند. کلیساهای کاتولیک و انجیلی هر دو حضور دارند و هیچ‌کدام تازگی ندارند، اما جغرافیای مقدسی که بیشترین وزن را دارد رودخانه‌ای است و بخش زیادی از آن اکنون زیر یک مخزن آب قرار دارد.