اروتیک اوموتینا

اوموتینا قومی بومی و کوچک در جنوب‌غربی ایالت ماتو گروسو در برزیل هستند. برای مدت طولانی، جهان بیرون آنان را با نامی دیگر می‌شناخت: باربادوس، یعنی «ریش‌داران». مهاجرانی که در بالادست رود پاراگوئه پیش می‌رفتند متوجه شدند که مردان اوموتینا ریش دارند، و این لقب مدت‌ها پیش از آن‌که کسی بفهمد این قوم خود را چه می‌نامد رایج بود. امروز اوموتینا روی سرزمینی مرزبندی‌شده میان رودهای پاراگوئه و بوگرس، نزدیک شهر باررا دو بوگرس زندگی می‌کنند. این سرزمینی رودخانه‌ای است و ماهیگیری در آن همیشه به اندازه زمین کشت اهمیت داشته است.

زبان آنان به شاخه بورورویی از خانواده ماکرو-ژ تعلق دارد، بنابراین بورورو نزدیک‌ترین خویشاوندان زبانی آنان هستند. خویشاوندی با قومی بزرگ‌تر آنان را از آسیب در امان نگه نداشت. در اواخر سده نوزدهم و اوایل سده بیستم، شیره‌کش‌های لاستیک و گردآورندگان ریشه ایپکاک به سرزمین اوموتینا وارد شدند و خشونت و بیماری با آنان همراه شد. تماس با سرویس حمایت از سرخ‌پوستان برزیل در اوایل سده بیستم، همه‌گیری‌ها را متوقف نکرد. تا نیمه این سده فقط چند ده نفر از اوموتینا باقی ماندند. هارالد شولتز، مردم‌نگار برزیلی، در دهه ۱۹۴۰ در میان آنان کار کرد و عکس‌ها و یادداشت‌هایش امروز از مهم‌ترین اسناد زندگی اوموتینا در آن دوران به شمار می‌روند.

آنان جان سالم به در بردند، اما به شکلی دیگر. خانواده‌هایی از اقوام دیگر روی همان زمین ساکن شدند و ازدواج با خانواده‌هایی از پارسی، نامبیکوارا، بورورو، باکایری، کایابی و ایرانچه ادامه یافت. بسیاری از ساکنان این سرزمین امروز نیاکانی از چند تن از این ملت‌ها دارند و با این حال خود را اوموتینا می‌دانند. جمعیت آنان به چند صد نفر رسیده است. زبان اوموتینا به همان شکل بازنگشت: دیگر زبان مادری هیچ‌کس نیست و زندگی روزمره به پرتغالی می‌گذرد.

آنچه امروز برجسته است، تلاش برای بازسازی است. در مدرسه، کودکان واژه‌ها، آوازها و نام‌های اوموتینا را یاد می‌گیرند که از یادآوری ریش‌سفیدان و از اسناد قوم‌نگارانه قدیمی برگرفته شده‌اند. جشن‌ها نقاشی بدن، رقص و بازی‌های سنتی را برای جوانانی زنده می‌کنند که فقط پرتغالی حرف زده‌اند. مسیحیت بخشی از زندگی روستا است و احیای آیین‌های سنتی نیز همین‌طور. برای اوموتینا، هویت بر پیوند بی‌وقفه استوار نیست، بلکه بر این واقعیت استوار است که نزدیک بود نامشان از میان برود و آنان تصمیم گرفتند نامشان را نگه دارند.