اروتیک توپینامبا

توپینامباها همان مردمی بودند که اروپا وقتی می‌گفت «برزیلی» منظورش آنان بود. آنان کرانهٔ اقیانوس اطلس را در زنجیره‌ای گسسته از سرزمین‌ها در اختیار داشتند که از خلیج گوانابارا به سمت شمال، از راه باهیا تا مارانیائو و دهانهٔ آمازون امتداد داشت، و زبانشان همراه مبلغان مذهبی و شکارچیان برده چنان در دل سرزمین پیش رفت که توپی کهن زبان کار و ارتباط برزیل استعماری شد؛ مستعمره‌نشینان در سائوپائولو آسان‌تر از پرتغالی به آن روی می‌آوردند، تا آنکه دربار در 1758 «لینگوا ژرال» را ممنوع کرد. ردپای آن همه‌جا هست. هزاران نام جغرافیایی و واژهٔ روزمرهٔ برزیلی توپینامبایی‌اند و هر روز کسانی آن‌ها را به زبان می‌آورند که هیچ نمی‌دانند به این زبان سخن می‌گویند. دهکده‌های آنان مجموعه‌هایی حصارکشیده از چند خانهٔ بلند جمعی بودند که گرداگرد میدانی باز قرار داشتند و هر خانه یک خانوادهٔ گسترده و ننوهایش را در خود جای می‌داد. رؤسا با متقاعد کردن دیگران و با کارنامهٔ خود در جنگ رهبری می‌کردند، هرگز از راه ارث، پس جایگاه هر مرد چیزی بود که باید پیوسته از نو به دست می‌آورد. میان دهکده‌ها کاراییباها رفت‌وآمد می‌کردند، پیامبرانی سیّار که موعظه‌شان می‌توانست سکونتگاهی را خالی کند و ساکنانش را به سوی درون سرزمین، به جست‌وجوی سرزمینی بی‌شر، راهی کند. زنان کاوین را با جویدن مانیوک و گذاشتن آن برای تخمیر می‌ساختند، و در جشن‌های نوشیدنی که پس از آن برپا می‌شد بود که امور سیاسی دهکده در واقع فیصله می‌یافت.

سپس نوبت به آوازهٔ آنان می‌رسد. آدم‌خواری آیینی توپینامباها واقعیت داشت و کسانی که شاهدش بودند آن را با دقت ثبت کردند: هانس اشتادن، توپچی آلمانی که ماه‌ها در اسارت بود، ژان دو لری کالوینیست، و آندره تِوه. آنچه آن روایت‌ها حفظ کرده‌اند، و آنچه چهار قرن بازگویی اغراق‌آمیز و هول‌انگیز دور ریخته است، این است که این کار کنشی قضایی درون چرخه‌ای از انتقام بود. اسیر ماه‌ها یا سال‌ها در دهکده زندگی می‌کرد، به او همسری و خانه و خانواده‌ای داده می‌شد، و از او انتظار می‌رفت که در پایان بی‌آنکه بلرزد با چماق روبه‌رو شود و به قاتلانش قول دهد که خویشانش به سراغشان خواهند آمد. مونتنی، که در 1562 در روئن با مردانی از توپینامباها دیدار کرد، این نکته را دریافت و آن را به استدلالی علیه خودبزرگ‌بینی اروپایی بدل کرد. آبله، سرخک و دهکده‌های میسیونری یسوعیان ظرف دو نسل پس از تماس، جمعیت ساحلی را درهم شکستند؛ بازماندگان به شمال و درون سرزمین پراکنده شدند، و مقامات رسمی برزیل سرانجام توپینامباها را منقرض ثبت کردند. اما آنان منقرض نشده بودند. توپینامباهای اولیونسا، در جنوب باهیا، در اوایل دههٔ 2000 به رسمیت شناخته شدن فدرال را به دست آوردند و هنوز برای تعیین حدود سرزمین‌شان مبارزه می‌کنند. در 2024 دانمارک یک شنل پَرین توپینامبایی از قرن شانزدهم را به ریودوژانیرو بازگرداند. چند نمونهٔ دیگر هنوز در مجموعه‌های اروپایی باقی‌اند.