اروتیک موسو

موزوها قومی بودند که به زبانی کاریبی سخن می‌گفتند و در دامنه‌های غربی گرم و جنگلی کوردیلرای شرقی کلمبیا زندگی می‌کردند، در منطقه‌ای که امروز بخش غربی بویاکا و گوشه‌هایی مجاور از کوندینامارکا و سانتاندر را دربر می‌گیرد. آنان تا حدود سال 1560 این سرزمین را در دست داشتند، تا آنکه اسپانیایی‌ها ایشان را درهم شکستند، و دیگر به‌عنوان قومی مجزا وجود ندارند: بازماندگانشان در نظام انکومیندا ادغام شدند و طی نسل‌ها به جمعیت مستیزوی منطقه‌ی زمرد پیوستند که هنوز نام آنان را بر خود دارد. آنچه موزوها را، هم در نظر همسایگانشان و هم در نظر اسپانیایی‌ها، موزو کرد دو چیز بود: بر بهترین معادن زمرد قاره‌ی آمریکا نشسته بودند و شکست دادنشان بسیار دشوار بود.

سرزمینشان در امتداد رودخانه‌ی مینرو کشیده می‌شد، میان ارتفاعات خنک موئیسکا در شرق و دره‌ی ماگدالنا در غرب. زبان موزو از میان رفته و به‌سختی ثبت شده است، اما آنچه از آن باقی مانده به خانواده‌ی کاریبی اشاره دارد، و همین امر آنان را از موئیسکاها که به زبان چیبچا سخن می‌گفتند جدا می‌کرد و به کولیما و دیگر گروه‌های دشت‌نشین که گمان می‌رود از دره‌ی ماگدالنا به سوی بالا پیش آمده بودند پیوند می‌داد. روابط با موئیسکاها در امتداد مرز خصمانه بود، با این حال زمرد همچنان در تجارت به سوی بالادست حمل می‌شد و بدین ترتیب سنگ‌های موزو به دست موئیسکاها می‌رسید. وقایع‌نگاران اسپانیایی با نوعی سرگشتگی یادآور شدند که موزوها رئیس به معنای موئیسکایی نداشتند. اقتدار در دست ریش‌سفیدان و جنگاوران آزموده بود و حاکم واحدی وجود نداشت که بتوان او را اسیر کرد یا با او چانه زد. آنان همچنین توصیف کردند که سر نوزادان را میان تخته‌ها شکل می‌دادند و با تیرهای زهرآلود می‌جنگیدند.

این تیرها اهمیت داشتند. نخستین لشکرکشی لوئیس لانچرو در سال 1539 بیرون رانده شد و تلاش‌های بعدی نیز چندان موفق‌تر نبودند؛ شهری اسپانیایی که در اوایل دهه‌ی 1550 در سرزمین موزوها بنا شد ویران گشت. لانچرو در سال 1559 بازگشت و پس از یک لشکرکشی سخت، ترینیداد د لوس موزوس را بنیان نهاد، دو دهه پس از نخستین تلاشش. در عرض چند سال اسپانیایی‌ها محل معادن را یافتند و کار اجباری، بیماری و آوارگی آنچه را که لشکرکشی‌ها نتوانسته بودند انجام دهند، به انجام رساند.

برای قومی که چنین به‌کلی محو شده، میراثشان بزرگ است. معادن موزو از دهه‌ی 1560 به‌شکلی متناوب مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌اند و موزو همچنان نام تجاری زمرد کلمبیایی درجه‌یک است. دو قله‌ی دوقلوی فورا و تنا که بر فراز رودخانه‌ی مینرو سر برافراشته‌اند، برای آنان مقدس بودند: در روایت باقی‌مانده، آره، آفریدگار، نخستین زن و مرد را آفرید، یعنی فورا و تنا، و اشک‌های فورا پس از خیانتش به تنا به زمرد و پروانه بدل شد. این قله‌ها هنوز پابرجایند و مردم غرب بویاکا هنوز این داستان را نقل می‌کنند.