اروتیک تلاپانک

خودِ این قوم خود را Mèꞌphàà می‌نامند و تمایز این دو نام اهمیت دارد: «Tlapanec» نامی بیرونی از زبان ناهوآتل است که اسپانیایی‌ها آن را برگرفتند و رواج دادند، و کسانی که این نام را برای خود به کار می‌برند، روزبه‌روز بیشتر از بیرون جامعه‌اند. آنان در نیمهٔ شرقی ناهموار ایالت گرِرو زندگی می‌کنند، در سیِرا مادره دل سور و در دشت‌های گرمسیری خشکی که به‌سوی کوستا چیکا سرازیر می‌شوند. این منطقه یکی از شیب‌دارترین و منزوی‌ترین نواحی جنوب مکزیک است و همین انزوا تا حد زیادی به زنده ماندن زبان کمک کرده است.

زبان Mèꞌphàà در خانوادهٔ اوتو-مانگی جای دارد، همان تبار ریشه‌داری که زاپوتک، میکستک و اوتومی را پدید آورد، اما با هیچ‌یک از همسایگانش قابل‌فهم متقابل نیست و معمولاً شاخهٔ کوچک مستقلی به حساب می‌آید. این زبانی نواختی (تونال) است که چند نواخت آن کارکرد دستوری واقعی دارند، و به گویش‌های منطقه‌ای (مالینالتپک، آکاتپک، تلاکواپا، آسویو و دیگران) تقسیم می‌شود که تفاوتشان به حدی است که گویشوران هنگام دیدار از آن‌سوی سیرا گاه به اسپانیایی روی می‌آورند. زبان‌شناسان آن را عموماً یکی از زبان‌های اوتو-مانگیِ بیرون از ایالت اوآخاکا می‌شمارند که بیشتر در خطر انقراض‌اند، هرچند انتقال بین‌نسلی آن در جوامع کوهستانی هنوز نسبتاً قوی است.

کاتولیسیسم در قرن شانزدهم رسید و در همان همزیستی ناآرامی جای گرفت که در سراسر مکزیک بومی دیده می‌شود: روزهای قدیسان، گردش‌های آیینی و زندگی کلیسایی بر تقویمی کهن‌تر نشسته‌اند که به ذرت، باران و خود کوه پیوند دارد. هنوز در غارها و چشمه‌ها درخواست‌ها تقدیم می‌شود، در برخی شهرها tlacololeros می‌رقصند و درمانگران با کوپال، شمع و دسته‌های شمارش‌شدهٔ برگ کار می‌کنند. نظام مدنی-مذهبی «کارگو»، یعنی مناصب چرخشیِ بی‌مزد که مردی را به سال‌ها خدمت اجتماعی پیوند می‌دهد، همچنان ستون فقرات ادارهٔ روستاها در بخش بزرگی از این منطقه است.

سدهٔ بیستم برای تلاپانک‌ها سخت گذشت. اختلاف‌های ارضی با دامداران مستیزو، سایهٔ درازِ کاسیکیسمو در گرِرو، و نظامی‌گری‌ای که پس از «جنگ کثیف» و سپس با اقتصاد مواد مخدر آمد، همه بر این جوامع فشار آوردند. از همین فشار، CRAC-PC برخاست، پلیس اجتماعی که در سال 1995 در شهرهای Mèꞌphàà و Na Savi بنیاد گرفت و هنوز بر بخشی از منطقهٔ کوستا-مونتانیا بر پایهٔ حقوق عرفی بومیان گشت می‌زند. مهاجرت، به مزارع سینالوآ، شهر مکزیکو و ایالات متحده، اکنون اقتصاد خانوار را به همان اندازه‌ای شکل می‌دهد که میلپا؛ و حواله‌ها به روستاهایی می‌رسد که در آن‌ها بزرگ‌ترها هنوز با زبانی با یکدیگر سخن می‌گویند که کورتس هرگز نشنیده بود.