اروتیک پای‌پای

مردم پای‌پای جمعیت کوچکی از گویندگان زبان‌های خانواده‌ی یومن در شمال باخا کالیفرنیا هستند، و نخستین نکته‌ای که درباره‌شان باید دانست معمایی است درباره‌ی فاصله. همسایگان آنان نیز به زبان‌های یومن سخن می‌گویند: کومیای در شمال، کیلیوا در جنوب و کوکاپا در دلتای رود کلرادو. اما نزدیک‌ترین خویشاوندان زبانی پای‌پای صدها مایل دورتر، در آریزونا هستند: یاواپای، والاپای و هاواسوپای که با هم به نام زبان‌های پای یا یومن کوهستانی شناخته می‌شوند. حتی نام این قوم هم این پیوند را در خود دارد؛ این نام از همان واژه‌ای ساخته شده که والاپای و هاواسوپای برای خود به کار می‌برند و به معنای مردم است. زبان‌شناسان این را نشانه‌ای می‌دانند که نیاکان پای‌پای مدت‌ها پیش از رسیدن اروپاییان از رود کلرادو به سوی جنوب‌غرب مهاجرت کردند و سپس زندگی خود را میان مردمانی ساختند که زبانشان با زبان آنان خویشاوند بود اما زبان خودشان نبود.

سرزمین آنان منطقه‌ی بوته‌زارهای چاپارال و کاج‌های پینیون در سیرا د خوارس، در شرق انسنادا، است و اجتماع سانتا کاتارینا مرکز آن است. این سرزمین اجازه نمی‌دهد مردم مدتی طولانی در یک جا بمانند، و پای‌پای‌ها در بیشتر تاریخ خود همراه با فصل‌ها جابه‌جا می‌شدند. آنان در ارتفاعات دانه‌ی کاج پینیون جمع می‌کردند، مغز آگاو را در گودال‌های خاکی برشته می‌کردند، آهو و خرگوش شکار می‌کردند و در پی آب می‌رفتند. راهبان دومینیکن در سال 1797 میسیون سانتا کاتالینا را در قلمرو آنان بنیان نهادند. این میسیون دوام نیاورد: در سال 1840 مورد حمله قرار گرفت و رها شد، و ویرانه‌هایش هنوز نزدیک شهرک کنونی پابرجاست. اقتصاد دامداری که پس از آن آمد، اثر عمیق‌تری بر زندگی روزمره گذاشت. بسیاری از مردان پای‌پای به‌عنوان گاوچران و کارگر دامداری کار می‌کردند، و گاو، اسب و کار مزدی بخشی از شیوه‌ی گذران زندگی این اجتماع شده است.

کاتولیسیسم همراه راهبان آمد و هنوز دین رسمی بیشتر خانواده‌هاست. با این حال، باورهای کهن‌تر درباره‌ی درمان و سرزمین هرگز از میان نرفت، و آوازهای سنتی هنوز در گردهمایی‌هایی که با همسایگان کومیای و کیلیوا برگزار می‌شود اجرا می‌شوند. در بخش بزرگی از جهان یومن، این دیدارهای منطقه‌ای از دیرباز به اندازه‌ی مرزی که بعدها کشیده شد اهمیت داشته‌اند.

شمار پای‌پای‌ها امروز چند صد نفر است و بیشتر گویندگان مسلط به این زبان سالمندند. مردم بیرون از این اجتماع آنان را بیش از هر چیز با سفالگری‌شان می‌شناسند: ظروفی از خاک رس محلی که با کوبه و سندان شکل داده می‌شوند و در فضای باز پخته می‌شوند. خانواده‌های سانتا کاتارینا این هنر را زنده نگه داشته و آن را به بازارهای منطقه‌ای برده‌اند. در کنار سفالگری، کار زبانی اجتماع و پروژه‌های مستندسازی راهی است که مردمی که از دوران میسیون‌ها و دوران دامداری جان به در برده‌اند، از طریق آن می‌کوشند اطمینان یابند نسل بعدی همچنان به زبان پای‌پای سخن بگوید.