اروتیک موخو

موخو مردمی دشت‌نشین در یانوس دِ موخوس‌اند، ساوانایی در استان بِنی بولیوی که نیمی از سال زیر آب است و نیم دیگر زیر آفتاب ترک برمی‌دارد. این ریتم همه‌چیز را تعیین می‌کند: کجا ساخته شود، کی کشت شود و چگونه رفت‌وآمد شود. این دشت‌ها همچنین یکی از بزرگ‌ترین چشم‌اندازهای مهندسی‌شده‌ی آمریکای پیش از کلمب است که با سکوهای کشت برجسته، کانال‌ها، آبگیرهای ماهی‌گیری و جاده‌های مسطحی که کیلومترها مستقیم امتداد دارند و هنوز از هوا قابل تشخیص‌اند، درهم تنیده شده است. مردم موخو اکنون بر این زمین زندگی می‌کنند و از بزرگ‌ترین جمعیت‌های بومی دشت‌های کم‌ارتفاع بولیوی‌اند. زبانشان، موخِنیو، به خانواده‌ی آراواکان تعلق دارد که خویشاوندانش را دور نگه می‌دارد: آراواکان تا شمال تا دریای کارائیب و تا شرق سراسر برزیل امتداد دارد، در حالی که همسایگان بلافصل موخو به زبان‌هایی از چند خانواده‌ی بی‌ارتباط سخن می‌گویند و این دشت‌ها را به یکی از پرتراکم‌ترین مکان‌ها از نظر زبانی در آمریکای جنوبی بدل کرده است. موخِنیو عمدتاً به صورت ترینیتاریو و ایگناسیانو باقی مانده است. لورتانو و خاوریانو خاموش شده‌اند.

این نام‌های گویشی، نام‌های ایستگاه‌های تبلیغی‌اند و این نیمه‌ی دیگر داستان است. یسوعیان در دهه‌ی 1680 رسیدند و جماعت‌های پراکنده را در شهرک‌هایی گرد آوردند: ترینیداد، سان ایگناسیو، لورتو، سان خاویر. یسوعیان در 1767 اخراج شدند، اما شهرک‌ها ماندند و مردم خودشان اداره‌شان کردند. کابیلدوی بومی، یعنی شورای صاحب‌منصبانی که عناوین استعماری دارند، هنوز زندگی کلیسایی و جشن‌ها را سازماندهی می‌کند. موسیقی هم همین‌طور است. نت‌های باروکی که مبلغان آورده بودند، نسل‌به‌نسل توسط کاتبان موخو رونویسی و بازنویسی شدند و آرشیو سان ایگناسیو دِ موخوس هزاران صفحه از آن‌ها را در خود دارد که نوازندگان محلی آن‌ها را اجرا می‌کنند؛ نوازندگانی که این نت‌ها را از پیشینیان خود آموخته‌اند، نه از هنرستان موسیقی. فشرده‌ی همه‌ی این‌ها جشن ایچاپکنه پیستا در سان ایگناسیو است که یونسکو در 2012 ثبتش کرد؛ جشنی که در آن عید سنت ایگناتیوس به‌عنوان پیروزی بومی اجرا می‌شود و ماچتروها با تاج‌های پهن از پرهای مرغ ماکائو می‌رقصند. کمتر شناخته‌شده لوما سانتا، یعنی تپه‌ی مقدس، است: بیش از یک قرن است که گروه‌هایی از ترینیتاریوها شهرک‌های مستقر را ترک کرده و به سوی شرق، به جنگل رفته‌اند تا سرزمین موعودی دور از دسترس بیگانگان بیابند؛ جست‌وجویی که هم مذهبی است و هم سرزمینی. همین فشار به راهپیمایی برای سرزمین و کرامت در 1990 انجامید، پیاده‌روی یک‌ماهه از ترینیداد تا لاپاز که حقوق زمین دشت‌های پایین را به دستور کار ملی کشاند، و از آن زمان، جوامع موخو در کانون مبارزه‌ی طولانی بر سر جاده‌ای که از TIPNIS می‌گذرد قرار داشته‌اند.