اروتیک واپیشانا

در جنوب گویانا، روستاهای واقع در جنوب کوهستان کانوکو تقریباً همگی از قوم واپیشانا هستند. این رشته‌کوه ساوانای روپونونی را تقریباً به دو نیم تقسیم می‌کند: جوامع ماکوشی در شمال اکثریت را دارند و جوامع واپیشانا در جنوب. این مردم به‌طور فزاینده از نام خود، واپیچان، برای خود و برای زمینی که به‌صورت مشترک در اختیار دارند استفاده می‌کنند. این زمین به رود تاکوتو ختم نمی‌شود. مرز میان گویانای بریتانیا و برزیل که در سال 1904 با داوری تعیین شد، از سرزمین واپیشانا می‌گذشت. جمعیت بزرگی از آنان در سمت برزیل، در رورایما زندگی می‌کنند، جایی که این نام به شکل Wapixana نوشته می‌شود و بخش بزرگی از زندگی روزمره به پرتغالی می‌گذرد.

زبان آنان از خانواده آراواکی است و همین آن را در منطقه‌ای که زبان‌های کاریبی مانند ماکوشی و وای‌وای در آن غالب‌اند، استثنایی می‌کند. نزدیک‌ترین خویشاوند آن، آتوراد، زبان قوم کوچک‌تری بود که با گذشت زمان در واپیشانا ادغام شد. در بسیاری از روستاهای گویانا، هنوز در خانه به واپیشانا، در کنار انگلیسی و کرئولی، صحبت می‌شود. در سمت برزیل، گذار به پرتغالی پیش‌تر رفته است.

زندگی بر محور روستا، مزرعه کاساوا و علفزار باز می‌چرخد. خانواده‌ها در تکه‌های جنگل و در امتداد دامنه‌های تپه‌ها زمین را برای مزرعه پاک‌سازی می‌کنند. آنان کاساوا را به نان تخت، فارین درشت برشته و پاراکاری تبدیل می‌کنند، نوشیدنی تخمیرشده‌ای که وقتی همسایگان برای پاک‌سازی زمین یا ساختن خانه گرد هم می‌آیند، سرو می‌شود. در فصل خشک مردم در جویبارها و برکه‌های رو به کاهش ماهی می‌گیرند و در فصل باران بخش بزرگی از ساوانا زیر آب می‌رود. مردان واپیشانا نسل‌هاست که به‌عنوان گاوچران (واکِروس) در مزرعه‌های بزرگ دامداری جنوب روپونونی، به‌ویژه دادانوا، نیز کار کرده‌اند و کلاه گاوچرانی به همان اندازه بخشی از زندگی روستایی است که رنده کاساوا.

بیشتر واپیشاناها مسیحی هستند. مبلغان یسوعی تا اوایل قرن بیستم در روپونونی فعالیت داشتند و کلیساهای انجیلی بعدتر آمدند. درمان گیاهی و باورهای کهن درباره ارواح جنگل و آب همچنان در کنار زندگی کلیسایی وجود دارد. قرن بیستم برداشت بالاتا و سپس قیام روپونونی در سال 1969 را با خود آورد، شورشی از سوی دامداران که بدگمانی را متوجه جوامع بومی کرد و برخی خانواده‌ها را به آن‌سوی مرز راند. این قرن همچنین آغازگر مبارزه‌ای طولانی بر سر سندهای مالکیت زمین بود. آن مبارزه واپیچان‌ها را به‌گونه‌ای کم‌نظیر در معرض دید قرار داده است. روستاها از طریق شورای منطقه جنوب روپونونی، قلمرو عرفی خود را خودشان نقشه‌برداری کردند، برنامه خود را برای حفاظت از آن منتشر کردند و ناظران محلی را برای ثبت تجاوزهای معدن‌کاوی آموزش دادند.