اروتیک ماتلاتزینکا

نام ماتلاتزینکاها از کاری گرفته شده که انجام می‌دادند، نه از آنچه هستند. ماتلاتل در زبان ناهوآتل به معنای تور است و مِکسیکاها مردمان دره‌ی تولوکا را «مردم تور» می‌نامیدند، که به احتمال زیاد به‌خاطر تورهای باربری بود که با ذرت پر می‌کردند. این هرگز واژه‌ی خودِ آنان نبود. در میچواکان آنان را پیرندا می‌شناختند، و گویشوران اوکستوتیلپان زبان خود را بوتونا می‌نامند. هیچ‌کدام از این دو نام ربطی به تور ندارد، و فاصله‌ی میان نامی که بر آنان ماند و نام‌هایی که خودشان برای خود به کار می‌برند، نقطه‌ی آغاز مناسبی است برای شناخت مردمی که پنج قرن است همسایگانشان آنان را توصیف کرده‌اند.

سرزمین آنان دره‌ی تولوکا است، حوضه‌ای سرد و بلند در غرب شهر مکزیکو، که بیش از 8,000 فوت ارتفاع دارد و آتشفشان‌ها گرداگردش را گرفته‌اند، و مخروط خاموش کوه نوادو د تولوکا بر لبه‌ی جنوب غربی آن قد برافراشته است. پیش از آمدن آزتک‌ها این سرزمین ماتلاتزینکو نام داشت و از کالیکستلاهواکا اداره می‌شد، جایی که هنوز معبد گرد خدای باد برپاست. لشکرکشی‌های آشایاکاتل در دهه‌ی 1470 به این وضع پایان داد. دره ضمیمه شد، پادگان‌ها مستقر شدند و بخشی از جمعیت به سوی غرب و به میچواکان رفت، جایی که دولت پورپچا آنان را به‌عنوان نیروهای مرزی پذیرفت و در اطراف چارو اسکان داد. نوادگان آنان تا نسل‌ها پس از آغاز دوران استعمار هنوز با نام پیرندا شناخته می‌شدند.

آنچه امروز از آنان باقی مانده بیش از آنکه پراکنده باشد، متمرکز است. به زبان ماتلاتزینکا تنها در یک شهر سخن گفته می‌شود، سان فرانسیسکو اوکستوتیلپان در شهرداری تماسکالتپک، در دامنه‌های نوادو، و نزدیک‌ترین خویشاوند آن، تلاهویکا یا اوکویلتکو، در سان خوان آتزینگو پابرجا مانده است. هر دو به شاخه‌ی اوتو-پامه‌ای از خانواده‌ی اوتو-مانگه‌ای تعلق دارند و با اوتومی‌ها و مازاهواها، که از هر سو گرداگردشان هستند، خویشاوندی دارند، و هر دو در شمار زبان‌هایی از مکزیک‌اند که بیش از همه در خطر انقراض‌اند. کاتولیسیسم زود وارد شد و عمیقاً ریشه دواند، و در سطح روستا از طریق مایوردومیاس اداره می‌شود، یعنی حمایت نوبتی از جشن یک قدیس، که ممکن است به بهای پس‌انداز یک سالِ خانوار تمام شود و در عوض جایگاهی مادام‌العمر برای آن خانوار به دست می‌آورد. کوه نیز سهم خود را حفظ کرده است: دریاچه‌های دهانه‌ی نوادو مدت‌ها پیش از رسیدن راهبان نذورات دریافت می‌کردند و هنوز هم این کار به‌طور کامل متوقف نشده است. پشم در اینجا اهمیتی دارد که در مناطق گرم‌تر مکزیک ندارد، و لباس جشن آن را نشان می‌دهد: برای زنان دامن‌های پشمی پیچیده و شنل شانه‌ی گلدوزی‌شده‌ای به نام کِشکِمیتِل، و برای مردان گبانه‌های پشمی سنگین.