اروتیک لوله

لوله‌ها یک قوم بومی در شمال‌غرب آرژانتین هستند و طی بیش از پانصد سال گذشته، بیشتر وقت‌ها دیگران داستان آن‌ها را روایت کرده‌اند. وقایع‌نگاران اسپانیایی در قرن شانزدهم این نام را برای گروه‌های کوچ‌نشین در لبه غربی گران چاکو به کار بردند؛ گروه‌هایی که هم با روستاهای کشاورز و هم با شهرهای استعماری تازه‌تأسیس منطقه توکومان می‌جنگیدند. بعدها مقامات، لوله‌ها را قومی توصیف کردند که به‌سادگی در جمعیت روستایی حل شده است. نوادگان آن‌ها در سالتا، توکومان و سانتیاگو دل استرو دهه‌های اخیر را صرف گفتن خلاف این ماجرا کرده‌اند.

پیش از رسیدن مأموریت‌ها و مزرعه‌داری‌ها، لوله‌ها از جنگل خشک خاردار و رودخانه‌های آن با شکار، ماهیگیری و گردآوری خوراک زندگی می‌کردند. زبان آن‌ها بیشتر از راه دستور زبان و واژه‌نامه‌ای شناخته می‌شود که کشیش یسوعی‌ای به نام آنتونیو ماچونی در سال 1732 منتشر کرد. زبان‌شناسان معمولاً آن را همراه با ویللا در یک خانواده زبانی کوچک لوله-ویللا قرار می‌دهند. این زبان با کچوا، که کلیسای استعماری آن را به‌عنوان زبان مشترک در سراسر منطقه گسترش داد، یا با زبان‌های گویکوروی و ماتاکویی که در عمق بیشتر چاکو صحبت می‌شدند، خویشاوندی نداشت. پژوهشگران هنوز بر سر این بحث می‌کنند که آیا لوله‌های وقایع‌نامه‌های نخستین و لوله‌های کتاب ماچونی اصلاً یک قوم بوده‌اند یا نه. این بحث نشان می‌دهد که نویسندگان اسپانیایی تا چه اندازه بی‌دقت به نام‌های قومی برچسب می‌زدند.

نقطه عطف در آغاز سده هجدهم رخ داد، زمانی که یسوعیان گروه‌های لوله، از جمله ایسیستینه، توکیستینه و اوریستینه، را در مأموریت‌هایی در کنار رود سالادو در سالتا گرد آوردند. زندگی در مأموریت یعنی آموزش کاتولیکی، کشت مزارع، دام‌داری و ناقوس کلیسایی که ساعات روز را تعیین می‌کرد. پس از آنکه تاج اسپانیا در سال 1767 یسوعیان را اخراج کرد، مأموریت‌ها رو به افول گذاشتند. در طول قرن بعد، زبان اسپانیایی جای زبان لوله‌ها را گرفت و کاتولیک‌گری به دین عادی تبدیل شد. شهر لولس، که درست بیرون از سن میگوئل د توکومان قرار دارد، هنوز این نام را با خود دارد.

در سال 1994 آرژانتین قانون اساسی خود را تغییر داد تا به رسمیت بشناسد که مردمان بومی پیش از کشور وجود داشته‌اند. این امر به خانواده‌هایی که مدت‌ها به‌عنوان کریولو شمرده می‌شدند، امکان داد خود را به‌صورت جوامع لوله سازمان دهند. زبان فقط روی کاغذ باقی مانده است، از این رو احیای آن بر شجره‌نامه‌های خانوادگی، حافظه خانوادگی، نام مکان‌ها و خود سندهای استعماری تکیه دارد؛ اسنادی که اکنون نوادگان به‌جای مبلغان مذهبی آن‌ها را می‌خوانند. امروزه بیشتر لوله‌ها کاتولیک‌اند. برای آنان، لوله بودن کمتر به معنای بازگرداندن جهانی گم‌شده است و بیشتر به معنای آن است که در بایگانی کس دیگری به حاشیه‌ای پانویس‌گونه تبدیل نشوند.