اروتیک لکو

لکوها مردمی از پای‌کوه‌های بولیوی‌اند، سرزمین شیب‌دار و مرطوبی در شمال لاپاز که در آن کوه‌های آند به حوضه آمازون فرومی‌ریزد. در بیشتر دو قرن گذشته، بیگانگان ایشان را با یک چیز می‌شناختند: آنان کلک‌رانان بودند. بر رودخانه‌های مابیری، کاکا و بنی علیا، گروه‌های لکو کنده‌های بالسا را به هم می‌بستند تا کلک‌های باربری بسازند و پوست سینکونا، کائوچو و مسافران را از میان تندآب‌هایی می‌گذراندند که کمتر کسی دیگر جرئت عبور از آن‌ها را داشت. این تجارت آنان را در مرکز رونق کینین و کائوچو قرار داد و از همان آغاز به اقتصاد پولی، زبان اسپانیایی و شهرهای میسیونی آپولو، آتن و گوانای پیوند داد، جایی که فرانسیسکن‌ها از دوران استعماری خانواده‌های لکو را گرد می‌آوردند. پیش از این نیز آوازه‌ای داشتند. اینکاها هرگز این دره‌ها را به زیر سلطه نیاوردند و در جنگ‌های استقلال، کمانداران لکو به فرماندهی رئیس قبیله سانتوس پاریامو در کنار جمهوری چریکی لارکاخا با نیروهای سلطنت‌طلب جنگیدند، خاطره‌ای که رهبران محلی هنوز به آن استناد می‌کنند.

زبان آنان، لکو، زبانی منزوی است: هیچ خویشاوند شناخته‌شده‌ای ندارد، نه کچوا و آیمارای مرتفعات بالادست و نه زبان‌های تاکانی سرزمین‌های پست پایین‌دست. زبان‌شناسان آن را منقرض‌شده می‌پنداشتند تا آنکه پژوهشگر هلندی سیمون فان ده کرکه در دهه 1990 چند گوینده سالخورده را پیدا کرد. امروز تنها شمار اندکی می‌توانند آن را به کار ببرند و زندگی روزمره به اسپانیایی می‌گذرد، و کچوا نیز در اطراف آپولو رایج است. با این همه، قانون اساسی 2009 بولیوی لکو را در میان زبان‌های رسمی کشور فهرست کرده است و تلاش‌های محلی برای آموزش دوباره آن جریان دارد.

از این رو لکوها نمونه‌ای روشن‌اند از اینکه وقتی زبانی تقریباً از میان رفته است، هویت بر چه چیزی تکیه دارد. پاسخ در اینجا سرزمین و سازمان است. در اواخر دهه 1990 جوامع دو نهاد تشکیل دادند، CIPLA در اطراف آپولو و PILCOL در استان لارکاخا، تا برای گرفتن سندهای مالکیت جمعی زمین فشار بیاورند. پس از آن شمار کسانی که خود را لکو معرفی می‌کردند بالا رفت و در سرشماری 2012 به حدود 13,000 نفر رسید، و ادعای آپولو که با پارک ملی مادیدی همپوشانی دارد، نزاعی طولانی و تلخ با اتحادیه‌های دهقانان برانگیخت که استدلال می‌کردند همه ساکنان منطقه صرفاً دهقان هستند. بیشتر لکوها کاتولیک‌اند، که میراث میسیون‌هاست، و جشن‌های قدیس حامی هنوز تقویم را تعیین می‌کنند. خانواده‌ها برنج، ذرت، موز و کاساوا می‌کارند، در اطراف آپولو قهوه و کوکا پرورش می‌دهند، و در لارکاخا بسیاری در تعاونی‌های طلا در امتداد رودهای تیپوانی و مابیری کار می‌کنند، جایی که لایروبی و جیوه اکنون همان رودخانه‌هایی را تهدید می‌کند که پدربزرگانشان با کلک بر آن‌ها می‌راندند.