اروتیک همبا

همبا مردمی بانتوزبان در جنوب‌شرقی کنگو هستند. بیشتر بیگانگان نخستین بار از راه یک نوع شیء با آنان آشنا می‌شوند: singiti، پیکره‌ی چوبی تراشیده‌شده‌ی نیایی که ایستاده و دست‌هایش را روی شکم گذاشته است، چشمانش نیمه‌بسته است و چهره‌اش چنان آرام است که گویی بی‌حرکت است. این شهرت واقعی است اما نابرابر. در میان خود همبا این پیکره‌ها هرگز زینتی نبودند. هر یک نماینده‌ی نیایی با نام مشخص بود، معمولاً یک رئیس یا بنیان‌گذار یک تبار خانوادگی. خانواده پیکره را در خانه‌ی آیینی نگه می‌داشت، برایش پیشکش می‌آورد و با آن سخن می‌گفت. نگهداری آن نشان‌دهنده‌ی ادعای آنان به زمین و اقتداری بود که از آن نیا به ارث رسیده بود.

سرزمین همبا در شرق لوالابا قرار دارد، یعنی بخش بالادست رود کنگو. این سرزمین در بخش شمالی منطقه‌ی کاتانگای قدیم واقع است که اکنون استان تانگانیکا نام دارد و کونگولو معروف‌ترین شهر آن است. بیشتر همبایی‌ها در روستاهای کشاورزی زندگی می‌کنند. زبانشان، کیهمبا، زبانی بانتویی است که با لوبا، زبان همسایگان بزرگ‌ترشان در جنوب‌غربی، خویشاوندی نزدیک دارد. سواحیلی که از تجارت کاروانی قدیم بر جای مانده، زبان مشترک منطقه است و فرانسوی در مدرسه و دولت به کار می‌رود.

همبا هرگز به یک پادشاهی واحد تبدیل نشد. آنان در طایفه‌ها و رئیس‌نشین‌های کوچکی مانند نیمبو زندگی می‌کردند و دولت نیرومند لوبا در جنوب‌غربی بر آنان تأثیری قوی گذاشت، بی‌آن‌که بر آنان چیره شود. در اواخر سده‌ی نوزدهم، بازرگانان سواحیلی‌زبان و برده‌گیران در امتداد لوالابا پدیدار شدند. سپس حکومت استعماری بلژیک و هیئت‌های تبلیغی مسیحی آمدند. امروزه بیشتر همبایی‌ها مسیحی‌اند، اما رفتن به کلیسا جای احترام به نیاکان را نگرفته است. این دو در کنار هم وجود دارند.

مراسم تدفین این موضوع را روشن‌تر از همه نشان می‌دهد. در برخی جوامع، رقصنده‌ای نقاب‌دار ظاهر می‌شود که so'o را بر چهره دارد، نقابی که نیمی انسان و نیمی شامپانزه است. این موجودی از دل طبیعت وحشی است و هنگام بدرقه‌ی درگذشتگان، هم عزاداران را می‌ترساند و هم سرگرم می‌کند. خود پیکره‌های سینگیتی سده‌ای دشوارتر را پشت سر گذاشته‌اند. از دهه‌ی 1970 به بعد شمار زیادی از پیکره‌های کهن از روستاهای همبا به سوی دلالان هنری خارجی رفتند. بسیاری از بهترین آن‌ها اکنون در موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی اروپا و آمریکای شمالی ایستاده‌اند، دور از خانه‌هایی که زمانی در آن‌ها پیشکش دریافت می‌کردند و با نام صدا زده می‌شدند.