اروتیک کوئیباها

کوئیبا مردمی رودنشین در یانوس هستند، یعنی علفزارهای مسطح و پهناوری که از شرق کلمبیا می‌گذرند و تا غرب ونزوئلا امتداد می‌یابند. بیشتر تاریخ ثبت‌شده‌شان را با جابه‌جایی زندگی کرده‌اند: گروه‌های کوچک در رودهای متا، کازانارِه، آریپورو و کاپاناپارو و آبراهه‌هایشان رفت‌وآمد می‌کردند، شکار و ماهیگیری و گردآوری می‌کردند و اردوگاه خود را با بالا و پایین رفتن آب جابه‌جا می‌کردند. نام کوئیبا که کویبا یا کوئیوا هم نوشته می‌شود، نه به یک روستا یا یک سرکردگی واحد، بلکه به مجموعه‌ای از گروه‌های خویشاوند اشاره دارد. گروه‌هایی که با نام‌های وامونائه، تسیریپو، ویپیوی، یامالرو و ماسیواره شناخته می‌شوند معمولاً جزو آنان شمرده می‌شوند و تفاوت‌های اندک در گفتار، آنان را از هم جدا می‌کند.

زبان آنان به خانواده زبانی گواهیبان تعلق دارد، گروه کوچکی از زبان‌ها که تنها در این دشت‌ها یافت می‌شوند. نزدیک‌ترین خویشاوند آن زبان سیکوانی است که زبان قوم همسایه‌ای بسیار بزرگ‌تر است و مدت‌ها بیگانگان در یانوس از واژه گواهیبو برای هر دو استفاده می‌کردند. اسپانیایی زبان مدرسه، تجارت و تعامل با دولت است.

زندگی از فصل‌ها پیروی می‌کرد. وقتی ماه‌های خشک آب رودخانه‌ها را پایین می‌بردند، گروه‌ها در کرانه‌ها و جزیره‌های شنی اردو می‌زدند تا ماهی بگیرند، کاپیبارا و دیگر جانوران شکاری را شکار کنند و تخم لاک‌پشت گردآوری کنند. وقتی باران‌ها سوانا را زیر آب می‌بردند، مردم به زمین‌های مرتفع‌تر می‌رفتند. برنار آرکان، انسان‌شناس کانادایی که حدود سال 1970 با گروه‌های کوئیبا زندگی کرد، جامعه‌ای را توصیف کرد با اقتدار رسمی اندک و این انتظار قاطع که غذا در سراسر اردوگاه میان همه تقسیم شود. زندگی معنوی بر محور شمن‌ها می‌چرخد که بیماری را درمان می‌کنند و با نیروهای نادیدنی که عامل آن شمرده می‌شوند سروکار دارند. در برخی جوامع، میسیون‌های مسیحی لایه‌ای از خود را افزوده‌اند.

سده بیستم گاو، حصار و جنگی آهسته بر سر زمین به همراه آورد. دامدارانی که به دشت‌ها می‌آمدند، اغلب با گردآورندگان بومی همچون آفت رفتار می‌کردند و شکارهای سازمان‌یافته‌ای از بومیان رخ می‌داد. در دسامبر 1967، کارگران مزرعه لا روبیرا در آراوکا به گروهی از کوئیباها غذا دادند و سپس شانزده نفر از آنان را کشتند. در دادگاه، وکیل مدافع استدلال کرد که این مردان نمی‌دانستند کشتن سرخ‌پوستان جرم است. این پرونده توجه ملی را به خشونت در یانوس جلب کرد. امروز بیشتر کوئیباها در منطقه‌های حفاظت‌شده بومی مانند کانیو موچوئلو در کازانارِه زندگی می‌کنند که آن را با چند قوم دیگر شریک‌اند. این سرزمین بسیار کوچک‌تر از محدوده‌ای است که پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌هایشان در آن می‌گشتند، در منطقه‌ای که امروز نفت به همان اندازه گاو به آن شکل می‌دهد.