اروتیک متیکتیره

شاید پیش‌تر مردی از Metyktire را دیده باشید بی‌آنکه نامش را بدانید. راونی، رئیس پیر با دیسک چوبی لب و تاج پر، که دهه‌ها ادعای آمازون را پیش روی سران کشورها مطرح کرده، از Metyktire است و این نام را به‌عنوان نام خانوادگی‌اش به‌کار می‌برد. نقشه‌ها و گزارش‌های قدیمی‌تر این گروه را Txukahamãe می‌نامند، واژه‌ای از همسایگانشان، یودجا، که معمولاً به «جنگجویان بی‌کمان» ترجمه می‌شود و به گرزهای جنگی‌ای نسبت داده می‌شد که به آن شناخته می‌شدند. این هرگز نام خود آنان نبود و مردم بیشتر از به‌کار بردنش دست کشیده‌اند.

Metyktire یکی از چند شاخهٔ Mẽbêngôkre است، مردمی که برزیلی‌ها آن‌ها را Kayapó می‌نامند، و شاخه‌های دیگری چون Gorotire، Mekrãgnoti، Xikrin و دیگران را در بر می‌گیرد. به گویشی از Mẽbêngôkre سخن می‌گویند، زبانی از خانوادهٔ Northern Jê در مجموعهٔ Macro-Jê، و مردم دیگر دهکده‌های Kayapó آن را به‌آسانی می‌فهمند. این امر آنان را در حوضهٔ Xingu متمایز می‌کند، جایی که بیشتر همسایگانشان به زبان‌های توپی، کاریب یا آراواک سخن می‌گویند و تنها شمار اندکی، مانند Panará و Kisêdjê، به زبان‌های جی دیگر تکلم می‌کنند. زیستگاه امروزی‌شان سرزمین بومی Capoto/Jarina در شمال ایالت Mato Grosso است، سرزمینی جنگلی و رودخانه‌ای در کنار Xingu، درست در شمال پارک بومی Xingu.

تماس مستمر با بیرونی‌ها از دهه‌ی 1950 از طریق برادران Villas-Bôas آغاز شد، کاوشگرانی که پشت پارک Xingu قرار دارند. حدود بیست سال بعد بزرگراه BR-080 از انتهای شمالی پارک گذر داده شد. این بزرگراه زمینی را که Metyktire آن را از آنِ خود می‌دانستند جدا کرد و آن را به روی دامداران گشود. نبرد طولانی بر سر آن زمین، نسلی از رهبران را سخت‌تر کرد. در سال 1989 راونی همراه با نوازنده‌ی Sting به دور جهان سفر کرد و نقاشی بدن و دیسک‌های لب Kayapó به نمادی از مبارزه برای نجات جنگل بارانی تبدیل شد.

دهکده‌ها به‌شکل دایره‌ای ساخته می‌شوند که گرداگرد میدانی باز قرار دارد و خانهٔ مردان در میانه‌اش است. بخش عمدهٔ زندگی عمومی از میان گروه‌های سنی و آیین‌ها می‌گذرد. مراسم نام‌گذاری که در آن کودکان نام‌های زیبا را که در خانواده به ارث رسیده دریافت می‌کنند، می‌تواند هفته‌ها رقص و آماده‌سازی به درازا بکشد. زنان خود و کودکانشان را با رنگ سیاه genipapo و در خطوط هندسی ظریف رنگ می‌کنند و به‌سنت، پیشانی را تا پشت سر به شکل V پهن می‌تراشند. دیسک‌های لب زمانی برای مردان بالغ عادی بود، اما اکنون بیشتر تنها بزرگ‌سالان سالخورده آن را به لب دارند. شامان‌ها هنوز بیماران را درمان می‌کنند. مسیحیت به برخی جامعه‌های Kayapó رسیده، اما آیین‌های Metyktire هنوز ویژهٔ خودشان است.