اروتیک آرائوناها

آراونا کوچک‌ترین شعبه از شعب بومی شناخته‌شده‌ی بولیوی است، و اگر امروز هنوز وجود دارند به این دلیل است که نیاکانشان تصمیم گرفتند ناپدید شوند. وقتی رونق کائوچو در پایان قرن نوزدهم گردآورندگان را تا بالای رودخانه‌های مادره‌دیوس و بنی پیش برد، مردمان رودخانه‌ای دشت‌های کم‌ارتفاع شمالی به خدمت گرفته شدند، به کار واداشته شدند و پراکنده گشتند. آراونا راه دیگری در پیش گرفتند و به جنگل میان مادیدی و مانوری‌پی بازگشتند و بیشتر شصت سال دور از دسترس بیرونی‌ها ماندند. وقتی در دهه‌ی ۱۹۶۰ دوباره یافته شدند، تنها چند ده نفر از آن‌ها باقی مانده بود. از آن زمان جمعیت‌شان به چند صد نفر رسیده است که تقریباً همه‌ی آن‌ها در یک سکونتگاه و پیرامون آن متمرکزند، یعنی پوئرتو آراونا روی رودخانه‌ی مانوپاره در شمال دورافتاده‌ی استان لاپاز. خود این نام قدیمی‌تر و گسترده‌تر از جامعه‌ای است که امروز آن را حمل می‌کند: منابع قرن نوزدهم این نام را سست‌وار بر گروه‌هایی در امتداد مادره‌دیوس اطلاق می‌کنند که دیگر به‌عنوان مردمانی متمایز وجود ندارند.

زبانشان، آراونایی، به خانواده‌ی تاکانان تعلق دارد که آن‌ها را در کنار کاویینیا، اسه‌اخا، تاکانا و ماروپا در همان گستره‌ی دشت پست قرار می‌دهد. تاکانان اغلب به‌عنوان خویشاوند خانواده‌ی پانوان پیشنهاد می‌شود، هرچند این موضوع هنوز قطعی نیست. نکته‌ی برجسته آن است که کودکان آراونا هنوز این زبان را نخستین زبان خود می‌آموزند، و این برای زبانی با کمتر از پانصد گوینده در هر جای جهان کم‌یاب است. اسپانیایی در مرتبه‌ی دوم می‌آید و از راه مدرسه، تجارت و رادیو وارد زندگی می‌شود. سال بر دو ریتم سازمان یافته است: شکار، ماهیگیری و کشت‌های تناوبی سوزانی از کاساوا، موز، ذرت و برنج برای خانوار، و برداشت آجیل برزیلی در فصل باران، که اصلی‌ترین راه ورود پول نقد به جامعه و اصلی‌ترین دلیل ورود بیرونی‌ها به این قلمرو است. تماس تبشیری انجیلی از دهه‌ی ۱۹۶۰ لایه‌ای مسیحی برجای گذاشته که بر فهمی کهن‌تر از جنگل به‌عنوان چیزی متعلق و مسکون، نه خالی، قرار دارد. سرزمینشان سرانجام توسط دولت بولیوی به‌عنوان قلمروی بومی جمعی ثبت شد، و این در اینجا بیش از بیشتر جاهای دیگر اهمیت دارد: آراونا آن‌قدر اندک‌شمارند که مرز میان داشتن وطن و جذب شدن در شهرها تنها یک سند حقوقی فاصله دارد.