اروتیک یاگان

یاگان‌ها مردم آبِ ته جهان‌اند. هزاران سال در قایق‌های پوست درختی یا اطراف آن‌ها، میان کانال‌ها و جزیره‌های جنوب کانال بیگل زندگی کردند، از ناوارینو و هوست تا گروه ولاستون و کیپ هورن، سرزمینی که امروز میان شیلی و آرژانتین تقسیم شده است. هیچ قوم دیگری در جنوب‌تر از آن‌ها خانه‌ای دائمی نساخته است. نامی که خودشان برای خود دارند، یامانا، تقریباً به معنای «انسانِ زنده» است. نام یاگان را میسیونر توماس بریجز از یاها، بخشی از کانال موری، وام گرفت و همین نام ماند.

تمام زندگی قدیم حول قایق می‌چرخید. هر خانواده آتشی روشن نگه می‌داشت که روی بستری از گل و ماسه در بدنه قایق قرار داشت، پس گروهی از قایق‌ها که در کانال‌ها حرکت می‌کردند، رشته‌ای از چراغ‌های کوچک روی آب بودند. زن‌ها پارو می‌زدند و برای یافتن صدف‌های خوراکی و حلزون‌های چسبنده در آبی که چند درجه بالاتر از نقطه انجماد بود فرو می‌رفتند. آن‌ها شناگران بودند و بیشتر مردان هرگز شنا یاد نگرفتند. مردان با نیزه‌هایی که نوکشان از استخوان بود، شیرهای دریایی و پرندگان را شکار می‌کردند. پوشاک، شنلی از پوست مهر یا سمور آبی و کتی از چربی و رنگ بود. تپه‌های صدفی که در امتداد ساحل باقی مانده، گواه شش هزار سال این شیوه زندگی است. بریجز یاگان‌ها را به پنج گروه گویشی منطقه‌ای تقسیم کرد، از واکیمالا در مرکز کانال بیگل تا یشکومالا در جزایر ولاستون. همه به یاگانی سخن می‌گفتند، زبانی منزوی که هیچ خویشاوند شناخته‌شده‌ای ندارد و حتی با قوم قایق‌ران کاویسکار در غرب یا شکارچیان پیاده سلک‌نام در جزیره بزرگ هم بی‌ارتباط است.

روبرت فیتزروی چهار نفر از یاگان‌ها، از جمله جیمی باتون، را در سال ۱۸۳۰ به انگلستان برد و بازماندگان را با کشتی بیگل، که داروین نیز در آن بود، بازگرداند. سپس در سال ۱۸۶۹ میسیون انگلیکن در اوشوایا تأسیس شد، و پس از آن صیادان فوک، جویندگان طلا، یک پایگاه نیروی دریایی آرژانتین و سرخک آمدند. شاید در اوایل دهه ۱۸۸۰ حدود سه هزار یاگان وجود داشت که در کمتر از بیست سال به چند صد نفر رسیدند. کشیش اتریشی مارتین گوزیندا در اوایل دهه ۱۹۲۰ مراسم آیینی تشی‌خاوس و آیین کینای نقاب‌دار را عکاسی کرد، و بدن‌های نقاشی‌شده در آن تصاویر همان چیزی است که امروز بیشتر مردم وقتی این نام را می‌شنوند به ذهنشان می‌آید. کریستینا کالدرون، آخرین کسی که با این زبان بزرگ شده بود، در سال ۲۰۲۲ درگذشت. خانه او در ویلا اوکیکا بود، جامعه یاگان‌ها در کنار پوئرتو ویلیامز در جزیره ناوارینو، جایی که خویشان و همسایگان هنوز سبدهای محکم نی می‌بافند، قایق‌های پوست درختی کوچک می‌سازند و زبان را از روی ضبط‌ها و دفترچه‌های یادداشت بریجز آموزش می‌دهند. امروز بیش از هزار نفر در شیلی و تعداد کمتری در آرژانتین خود را یاگان می‌دانند. باور قدیمی به واتاوینیوا، خدای بلندمرتبه و دورافتاده، و به شامان‌های یکاموش در بیشتر موارد جای خود را به کاتولیک‌گری داده است. اما احساس تعلق به آن کانال‌ها از میان نرفته است.