اروتیک گوایابروها

این قوم خود را Jiw می‌نامند که صرفاً به معنای «مردم» است، و به معنای واقعی کلمه مردم رودخانه‌اند: تقریباً همه‌چیز زندگی‌شان حول رود Guaviare سامان یافته است، رودخانه‌ای پهن و گل‌آلود و پررسوب که مرز میان دشت‌های شرقی کلمبیا و جنگل آمازون را تشکیل می‌دهد. جماعت‌های آنان در امتداد میانهٔ مسیر این رود و در شماری از ذخیره‌گاه‌های کوچک در استان‌های Guaviare و Meta زندگی می‌کنند که چند تای آن‌ها در نزدیکی شهر مرزی San José del Guaviare قرار دارد. نام بیرونی آنان از رود Guayabero گرفته شده که یکی از دو شاخه‌ای است که به هم می‌پیوندند و رود Guaviare را می‌سازند. شمارشان حداکثر در حد چند هزار نفر است و منابع قدیمی‌تر، آنان را با نام‌های Mitua یا Cunimía نیز ثبت کرده‌اند.

زبان آنان به خانوادهٔ کوچک Guahiban تعلق دارد و آنان را با Sikuani که بسیار بزرگ‌تر است و با Cuiba دشت‌ها از نظر زبانی خویشاوند می‌کند. Guayabero شاخهٔ دورافتادهٔ این خانواده است و آن‌قدر متفاوت که گویشوران زبان‌های دیگر نمی‌توانند آن را دنبال کنند. این زبان برای زبانی با این شمار اندک گویشور، سلامت غیرمعمولی دارد: کودکان در آن بزرگ می‌شوند و بسیاری از بزرگسالان، به‌ویژه زنان، اسپانیایی اندکی به کار می‌برند.

تا چند نسل پیش، Jiw به‌صورت فصلی در امتداد رود کوچ می‌کردند، ماهی می‌گرفتند، شکار می‌کردند، میوهٔ نخل گرد می‌آوردند و باغچه‌های کوچک می‌کاشتند. بخش بزرگی از این الگو به شکلی فشرده باقی مانده است. کاساوای تلخ همچنان غذای اصلی است: آن را می‌تراشند، فشار می‌دهند و برشته می‌کنند تا نان کاساوا و آرد درشتی شود که mañoco نام دارد. ماهی‌گیری از شکار مهم‌تر است و زنان الیاف نخل‌های cumare و moriche را می‌تابند تا هامک، کیف و سبد بسازند که برخی از آن‌ها در شهر فروخته می‌شود. شمن‌ها هنوز بیماری را درمان می‌کنند و مسیحیت تبشیری که در نیمهٔ دوم سدهٔ بیستم رسید، در کنار اندیشه‌های کهن‌تر قرار دارد و جای آن‌ها را نگرفته است.

بخش دشوارتر داستان به دوران اخیر مربوط است. میانهٔ رود Guaviare به منطقهٔ کشت کوکا و سپس به منطقهٔ جنگی تبدیل شد که گروه‌های چریکی، شبه‌نظامیان و ارتش بر سر آن می‌جنگیدند. خانواده‌های Jiw از زمین‌هایشان رانده شدند، بر اثر میدان‌های مین زخمی شدند و در ذخیره‌گاه‌هایی آن‌قدر کوچک متراکم شدند که نمی‌توانستند خود را تغذیه کنند، از جمله Barrancón که در کنار یک پایگاه آموزشی نظامی قرار دارد. در سال 2009 دادگاه قانون اساسی کلمبیا، Jiw را در میان مردمان بومی در معرض خطر نابودی جسمی و فرهنگی نام برد و دستور پیگیری در سال 2012، حفاظت مشخصی را برای آنان و همسایگانشان، Nukak، خواستار شد. این دستورها تنها تا حدی اجرا شده‌اند. سوءتغذیه، آوارگی و فشار بر زمین از سوی مهاجران و دام‌ها همچنان نگرانی روزمره‌اند، و رهبران Jiw بیشتر انرژی‌شان را صرف خواسته‌ای ساده می‌کنند: سرزمینی امن و کافی در امتداد رود تا همچنان به‌عنوان مردمان رود، که هنوز هستند، زندگی کنند.