اروتیک پوروها

پورواها حوضه‌ی مرتفع اطراف ریوبامبا را در استان چیمبورازوی اکوادور در اختیار دارند، زمین‌های کشاورزی‌ای که از دره‌های رودخانه‌ای نزدیک به 2,700 متر بالا می‌روند تا به مراتع پارامو بالای 4,000 متر برسند، و یخ‌های کوه چیمبورازو در افق غربی دیده می‌شود. آن‌ها مجموعه‌ای از سرزمین‌های تحت فرمان رؤسای قبیله‌ای متحد بودند، پیش از آنکه اینکاها در اواخر سده‌ی پانزدهم میلادی به شمال بیایند، و آنقدر مقاومت کردند که امپراتوری به راه‌حل همیشگی خود متوسل شد: انتقال مستعمره‌نشینانی از جاهای دیگر برای رقیق کردن آنان. اسپانیایی‌ها تنها حدود یک نسل بعد رسیدند. آنچه این دو فتح با هم به بار آوردند در زبان خوانا است: زبان بومی پورواها چنان اندک ثبت شده که زبان‌شناسان نمی‌توانند آن را در هیچ خانواده‌ای جای دهند، و تا سده‌ی هجدهم از میان رفته بود و جایش را کیچوا گرفت، زبانی کچوایی که دستگاه اداری اینکا پیش از کشیشان به شمال آورده بود. گویش‌های کیچوای چیمبورازو اکنون از پرگویش‌ترین گونه‌های کشور هستند. پورواها بودن امروز کمتر به زبانی جداگانه مربوط است و بیشتر به تعلق داشتن به مکان‌های مشخص: کاچا، کولتا، لیکتو، کالپی، پونین، گوانو، که هر یک بافندگی، کلاه و آوازه‌ی ویژه‌ی خود را دارد.

برای چهار قرن، حساب استان بر پایه‌ی زمین بود. هاسیندا‌ها دشت دره را تصاحب کردند و خانواده‌های بومی را روی هواسیپونگوس‌ها رها کردند، قطعه‌زمین‌هایی که در ازای کار نگه داشته می‌شد، تا آنکه قوانین اصلاحات ارضی سال‌های 1964 و 1973 این نظام را از هم جدا کردند. اسقف ریوبامبا، لئونیداس پروانیو، سه دهه کوشید این روند را پیش ببرد، زمین‌های کلیسا را به جوامعی واگذار کرد که روی آن کار می‌کردند و کلاس‌های سوادآموزی به زبان کیچوا را از رادیو پخش کرد، و بخشی از دلیل این است که شمار غیرعادی‌ای از روستاهای چیمبورازو سازمان‌دهندگان تولید کردند نه مهاجر. وقتی شورش ملی بومیان در ژوئن 1990 بزرگراه‌ها را بست، چیمبورازو از جمله جاهایی بود که این شورش از آن‌جا آغاز شد. این استان همچنین مرکز پروتستانتیسم انجیلی بومیان در اکوادور است: بخش‌های اطراف دریاچه‌ی کولتا دهه‌هاست که اکثریت انجیلی دارند، و دو نیمه‌ی کاتولیک و انجیلی یک روستا تقویم، موسیقی و اغلب سیاست جداگانه‌ای نگه می‌دارند. در همین حال، بازار شنبه‌ی ریوبامبا هنوز بر پایه‌ی سیب‌زمینی، جو و پشم پورواها می‌چرخد، و شمار زیادی از جوانان پورواها بخشی از سال را در کیتو یا گوایاکیل کار می‌کنند و برای جشن‌ها به خانه بازمی‌گردند. هر دو واقعیت این‌جا عادی‌اند و هیچ‌کدام دیگری را نفی نمی‌کند.