اروتیک پوروبورا

در بیشتر قرن بیستم، پوروبورا در نشریات به‌عنوان قومی نشان داده می‌شد که دیگر وجود ندارد. زبانشان مرده یا رو به مرگ توصیف می‌شد، روستاهایشان از میان رفته بود و نسل‌هایشان در مزارع کائوچو در دره گوآپوره در ایالت رندونیا پراکنده شده بودند و صرفاً به‌عنوان کارگران برداشت کائوچو به حساب می‌آمدند. آنچه امروز پوروبورا را متمایز می‌کند این است که این مرثیه را نپذیرفتند. خانواده‌هایی که نام، برخی واژه‌ها و خاطره محل زندگی پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌هایشان را نگه داشته بودند، از حدود آغاز هزاره دوباره آشکارا سازمان‌دهی شدند. اکنون بر ادعای خود به‌عنوان یک قوم بومی متمایز بر رودخانه مانوئل کورئیا، شاخه‌ای از رودخانه سائو میگل نزدیک شهر سرینگوئیراس، پافشاری می‌کنند. نام این شهر به معنای درختان کائوچو است و تاریخ معاصر آنان را در یک واژه خلاصه می‌کند.

آسیب در مراحل مختلفی وارد شد. تماس با بیگانگان در آغاز قرن بیستم با تجارت کائوچو همراه شد که مردان و زنان پوروبورا را به برداشت کائوچو، بدهکاری و پراکندگی کشاند. ازدواج با کارگران برداشت و مهاجران، مرز میان زندگی بومی و زندگی روستایی معمولی را محو کرد و از نظر رسمی، پوروبورا دیگر شمرده نمی‌شدند. آنچه بازماند درون خانواده‌ها ادامه یافت: خویشاوندی، نام مکان‌ها، دانش درباره رودخانه و جنگل، و بخش‌هایی از زبان که توسط حلقه‌ای رو به کاهش از بزرگ‌ترها منتقل شد.

این بخش‌های زبانی بیش از آنچه شمار اندک گویندگان نشان می‌دهد اهمیت دارند. پوروبورا زبانی توپیایی است، اما بخشی از شاخه توپی-گوارانی که از پاراگوئه و سواحل قدیمی برزیل شناخته شده، نیست. این زبان شاخه‌ای مستقل را تشکیل می‌دهد. رندونیا بیش از هر منطقه دیگری شاخه‌های جداگانه توپیایی را در خود دارد، از جمله توپاری، موندِه، آریکِم و راماراما، و بسیاری از زبان‌شناسان این تراکم را نشانه‌ای می‌دانند که کل این خانواده زبانی از همین‌جا آغاز شده است. بنابراین زبانی تقریباً خاموش بر رودخانه‌ای کوچک در حوزه آمازون یکی از بخش‌هایی است که پژوهشگران بزرگ‌ترین خانواده زبانی آمریکای جنوبی بیش از همه خواهان حفظ آن‌اند. کار با زبان‌شناسان بخش عمده‌ای از آنچه آخرین گویندگان به یاد داشتند را ثبت کرده است و زبان اکنون به همان اندازه که وسیله گفتگو است، نشانه هویت نیز هست.

زندگی روزمره شباهت زیادی به دیگر خانواده‌های روستایی منطقه دارد و زبان روزمره پرتغالی است. تفاوت در میزان پافشاری آنان بر هویتشان است. گردهمایی‌های اجتماعی، تلاش برای داشتن قلمرویی به رسمیت شناخته‌شده، و نام‌گذاری دقیق نیاکان، شیوه‌هایی است که پوروبورا با آن‌ها قومی را از حافظه مشترک بازسازی می‌کنند، نه از روستایی که هرگز از هم نپاشیده است. برزیل اقوام دیگری دارد که انقراضشان اعلام شد و بازگشتند، اما کمتر موردی به روشنی این یکی است: گروهی که در نشریات کنار گذاشته شد و هنوز هم وجود دارد.