اروتیک اوکاینا

اوکاینا از کوچک‌ترین مردمان بومی شمال غربی آمازون‌اند و در سال 2012 شمارشان 176 نفر ثبت شد. آنان در مناطق مرزی پرو و کلمبیا پراکنده‌اند. با این جمعیت اندک، آنچه آنان را کنار هم نگه می‌دارد بیش از آنکه سرزمین باشد، تبار، حافظه و زبان است. زبان اوکاینا از خانواده زبان‌های ویتوتویی است و نزدیک‌ترین خویشاوند آن زبان‌های ویتوتوی همسایگانشان است. امروزه تنها حدود پنجاه نفر به آن سخن می‌گویند. بیشتر گفتگوهای روزمره اکنون به زبان اسپانیایی انجام می‌شود، از این رو هر سخنگوی باقی‌مانده اهمیت دارد.

سرزمین کهن‌تر آنان در جنگلی قرار دارد که میان رودخانه‌های کاکتا و پوتومایو گسترده است، یعنی در آنچه امروز جنوب کلمبیا است. در آغاز قرن بیستم، این منطقه مرکز رونق لاستیک پوتومایو بود. شرکت آمازون پرو، متعلق به خولیو سزار آرانا، در آنجا نظامی از کار اجباری، شلاق‌زنی و کشتار برقرار کرد که سامانه‌های رودخانه‌ای کاملی را خالی کرد و سرانجام به رسوایی بین‌المللی تبدیل شد. اوکاینا از جمله مردمانی بودند که این نظام نزدیک بود نابودشان کند. در دهه‌های بعد، بسیاری از بازماندگان سر از پرو درآوردند. بیشتر اوکاینا امروز در جامعه‌های کوچک رودخانه‌ای در منطقه لورتو زندگی می‌کنند، در اطراف رود آمپیاکو نزدیک پباس و در امتداد رود پوتومایو، و شمار کمتری از آنان در سوی کلمبیایی باقی مانده‌اند.

از نظر فرهنگی، اوکاینا همراه با ویتوتو، بورا، موینانه، آندوکه و نونوییا به گروهی از مردمان تعلق دارند که مردم‌شناسان کلمبیایی آن را Gente de Centro یعنی مردم مرکز می‌نامند. این مردمان زندگی آیینی مشترکی دارند که حول مالوکا، یعنی خانه بزرگ جمعی، و حول دو گیاه شکل گرفته است. شامگاهان مردان در مالوکا گرد هم می‌آیند تا mambe را بجوند، یعنی برگ کوکای برشته‌شده و نرم‌کوبیده‌شده که با خاکستر برگ آمیخته شده است، و ambil را بلیسند، یعنی خمیر تیره تنباکو. این نشست‌ها جایی است که اندرز داده می‌شود، نزاع‌ها حل‌وفصل می‌شود، تاریخ‌ها روایت می‌شود و کار روز بعد برنامه‌ریزی می‌گردد. از سخنانی که در آنجا گفته می‌شود انتظار می‌رود وزن داشته باشد و به آن عمل شود.

زندگی روزمره بر پایه باغ‌های کشت چرخشی به روش بریدن و سوزاندن با مانیوک، موز و نخل هلویی، همراه با ماهیگیری و شکار، می‌گذرد. هیئت‌های تبلیغی مسیحیت را با خود آوردند و این دین اکنون گسترده است. باورهای کهن‌تر درباره درمان، جنگل و اقتدار صاحب مالوکا همچنان زندگی جمعی را شکل می‌دهند، آنجا که بزرگ‌ترها آنها را زنده نگه می‌دارند. با این شمار اندک از سخنگویان، اینکه آیا زبان اوکاینا یک نسل دیگر هنوز در این خانه‌ها شنیده خواهد شد یا نه، به تصمیم‌هایی بستگی دارد که خانواده‌ها امروز می‌گیرند.