اروتیک مویسکا

میسکاها مردمی هستند که نام‌هایشان هنوز نقشه‌ی مرکز کلمبیا را پوشانده است. بوگوتا همان باکاتا، مقر زیپا است. تونخا همان هونزا، مقر زاکه است. چیا، سوبا، اوساکن، زیپاکیرا و سوگاموسو همگی واژه‌هایی میسکایی‌اند که زبانی را که سازنده‌شان بود پشت سر گذاشتند. سرزمین‌شان آلتیپلانو کوندیبویاکنسه است، فلات سرد و مرتفعی با دریاچه‌ها و تالاب‌ها در کوردییرای شرقی آند. هنگامی که اسپانیایی‌ها در سال 1537 رسیدند، یکی از پرجمعیت‌ترین مناطق شمال آند را یافتند که نه به‌صورت امپراتوری بلکه به‌صورت کنفدراسیونی سست از بخش‌های حکومتی سازمان یافته بود؛ زیپا در جنوب، زاکه در شمال، و ایراکای سوگاموکسی بر معبد خورشید ریاست داشت.

زبان آنان، میسکوبون، به خانواده‌ی چیبچا تعلق دارد که آنان را به کوگی و آرواکو در سیِرای نوادای سانتا مارتا، به اووا در شمال شرقی و به نگابه در پاناما پیوند می‌دهد. تاج اسپانیا این زبان را در سال 1770 ممنوع کرد و طی چند نسل خاموش شد، هرچند دستورهای استعماری باقی ماند و کابیلدوهای اطراف بوگوتا اکنون دوباره آن را آموزش می‌دهند. میسکاها سازندگان سنگ نبودند. ثروتشان نمک بود که از چشمه‌های شورابه‌ی زیپاکیرا و نِموکون جوشانده می‌شد، زمرد از سومندوکو، و پارچه‌های پنبه‌ای نقاشی‌شده؛ همه‌ی این‌ها به بیرون مبادله می‌شد تا طلایی را که نداشتند بگیرند و آن را به پیکره‌های نذری به نام تونخوس بدل کنند. نذر زعیم تازه که با گرد طلا پوشانده می‌شد در دریاچه‌ی گواتاویتا، دانه‌ی افسانه‌ی الدورادو است، و قایق کوچک طلایی که این صحنه را نشان می‌دهد، در موزه‌ی طلای بوگوتا یکی از شناخته‌شده‌ترین اشیای کلمبیاست.

دین بر خورشید، سوئه، و ماه، چیا، متمرکز بود، و بر باچوئه، مادری که با کودکی در آغوش از دریاچه‌ی ایگواکه برخاست، و بر بوچیکا، معلم ریش‌دار که به مردم بافندگی و قانون آموخت و، بنا بر داستان، با گشودن آبشار تکندامای، ساوانای سیل‌زده را خشک کرد. دریاچه‌ها پناهگاه‌های مقدس بودند. کاهنان پیش از خدمت سال‌ها در انزوا تعلیم می‌دیدند و رهبری از مرد به خواهرزاده‌ی او منتقل می‌شد. پس از فتح، میسکاها در ریسگوادوس، ذخیره‌گاه‌های اجتماعی، زیستند که جمهوری در طول قرن نوزدهم آن‌ها را برچید و بیشتر خانواده‌ها را در جمعیت دهقانی کوهستانی ادغام کرد، جایی که در روآناها، مزارع سیب‌زمینی و چیچا ماندند، بی‌آنکه زیر هیچ نامی باشند. از دهه‌ی 1990 به این سو، جوامع سوبا، بوسا، کوتا، چیا و سسکیله به رسمیت شناختن به‌عنوان کابیلدوهای میسکا دست یافته‌اند و از آنچه فلات نگه داشته بود، آیین، زبان و سرزمین را بازسازی می‌کنند.