اروتیک لاتونده

لاتوندِه‌ها از کوچک‌ترین مردمان بومی برزیل‌اند. آنان جامعه‌ای حدود بیست نفره در جنوب ایالت روندونیا هستند که نام و زبان خود را از میان تاریخی که نزدیک بود هر دو را نابود کند حفظ کرده‌اند. اما آنچه ایشان را متمایز می‌کند شمارشان نیست. آنچه متمایزشان می‌کند این است که ادامه داده‌اند: مردمی که به زبان نامبیکوارا سخن می‌گویند و در لبه شمالی آن جهان زبانی زندگی می‌کنند، بر سرزمینی که با همسایگانی مشترک است که زبان‌هایشان هیچ وجه اشتراکی با زبان ایشان ندارد.

زبان ایشان به شاخه شمالی خانواده زبانی نامبیکوارا تعلق دارد. این خانواده کوچک تنها در این گوشه غرب برزیل، در مرز میان روندونیا و ماتوگروسو یافت می‌شود. زبان لاتوندِه آن‌قدر به لاکوندِه نزدیک است که این دو اغلب گویش‌های یک زبان دانسته می‌شوند. خود لاکوندِه تقریباً از میان رفته است: در آغاز دهه 2000 پژوهشگران تنها یک گوینده را ثبت کردند که در میان لاتوندِه‌ها زندگی می‌کرد. قلمرو بومی توباراو-لاتوندِه جایگاهی غیرمعمول برای زبان‌هاست. لاتوندِه‌ها آن را با آیکانا و کوازا شریک‌اند، یعنی سه مردم با سه زبان که هیچ پیوند خانوادگی‌ای میان آن‌ها نیست، چون آیکانا و کوازا هر دو زبان منزوی‌اند. پرتغالی پلی میان ایشان است و از هر سو بر لاتوندِه فشار می‌آورد.

نقطه عطف در دهه 1970 فرارسید، زمانی که پرورش گاو و شهرک‌سازی با پشتیبانی دولت به جنوب روندونیا هجوم آورد و به جنگلی رسید که لاتوندِه‌ها آن را برای خود نگه داشته بودند. همه‌گیری‌های پس از تماس جمعیت را به چند خانواده کاهش داد. لاتوندِه‌هایی که امروز زندگی می‌کنند مستقیماً از همان بازماندگان‌اند و بسیاری از آنچه نسل‌های پیشین می‌دانستند با مردمانی از میان رفت که زنده نماندند. به رسمیت شناختن قانونی سرزمین، زمینی امن به آنان داد، اما ایشان از میان سه جامعه‌ای که آن را شریک‌اند کوچک‌ترین‌اند.

لاتوندِه‌ها امروز به شیوه بسیاری از جوامع روستایی بومی منطقه امرار معاش می‌کنند: از راه کشاورزی کوچک‌مقیاس، شکار و ماهیگیری در جنگلی که باقی مانده است. درباره زندگی دینی ایشان بسیار کم نوشته شده است و نباید با تصاویر عمومی آمازونی که از گروه‌های بزرگ‌تر نامبیکوارا وام گرفته شده‌اند پر شود. مستندترین بخش تاریخ اخیرشان تلاش برای ثبت زبان‌شان است. مطالعه توصیفی آوا و دستور زبان لاتوندِه و لاکوندِه هنوز یکی از معدود آثار بلند درباره آنان است. برای مردمی به این اندازه، هر پیرِ خوش‌زبانی چیزی در خود دارد که پس از رفتنش دیگر بازیافتنی نیست.