اروتیک کورگواخه

کوره‌گواخه شمالی‌ترین اقوام توکانوایی غربی‌اند، ملتی کوچک در آمازون که در جایی زندگی می‌کنند که دامنه‌های آند در جنوب کلمبیا به جنگل بارانی هموار می‌شود. جامعه‌هایشان در امتداد رود میانیِ اورتگواثا و بخشی از رود کاکه‌تا در پایین‌دست آن، در استان کاکه‌تا و پایین‌تر از شهر فلورنسیا، مرکز منطقه، قرار دارند. آنان خود را کوره‌باجو می‌نامند؛ کوره‌گواخه صورتی است که در اسناد اسپانیایی و روی نقشه‌ها ماندگار شد. شمارشان چند هزار نفر است و در قرن گذشته بخشی از پای‌کوه را نگه داشته‌اند که تقریباً همه دیگران برای چیزی دیگر آن را می‌خواستند.

زبانشان به خانواده‌ی توکانوایی تعلق دارد، به‌ویژه شاخه‌ی غربی آن، که آن‌ها را در همان خانواده‌ی زبانی با سیونا و سکوایا قرار می‌دهد. این دو قوم در جنوب‌تر، در پوتومایو و آن‌سوی مرز در اکوادور و پرو زندگی می‌کنند. در دو قرن گذشته کوره‌گواخه بازمانده‌های دو قوم همسایه را نیز در خود جذب کرده‌اند: تاما که زبان خویشاوندش اکنون منقرض شده است، و کاریخونا که به زبان کاریبی سخن می‌گویند، به‌طوری که برخی خانواده‌ها تبار متفاوتی از پدربزرگ یا مادربزرگ خود دارند. اسپانیایی اکنون زبان مدرسه، تجارت و بیشتر زندگی عمومی است و خود زبان کوره‌گواخه در معرض خطر است، هرچند معلمان دوزبانه در محمیات تلاش می‌کنند آن را بر زبان کودکان جاری نگه دارند.

مبلغان کاتولیک در دوران استعمار به کاکه‌تا رسیدند و در آغاز قرن بیستم با قدرت بیشتری به رهبری کاپوچین‌ها بازگشتند، و از آن زمان آیین مسیحیت بخشی از زندگی کوره‌گواخه بوده است. این آیین بر چارچوبی کهن‌تر بنا شده که بر پایه‌ی یاگه، نوشیدنی تلخ حاصل از یک پیچک، شکل گرفته است؛ درمانگران سنتی آن را آماده و می‌نوشند تا بیماری را تشخیص دهند، نیت دیگران را بخوانند و اختلاف‌ها را حل کنند. شب‌های یاگه همچنان آیین جمعی مرکزی‌اند. زندگی روزمره هنوز بر پایه‌ی چاگرا، یعنی باغ جنگلی پاک‌سازی‌شده با کاساوا، موز و ذرت، و بر پایه‌ی رود برای ماهیگیری می‌گذرد. نان کاساوا و نوشیدنی تخمیرشده‌ی مجالس هم همچنان مانند همیشه تهیه می‌شود.

آنچه کوره‌گواخه را در حافظه‌ی زنده بیش از هر چیز شکل داده، فشار از بیرون بوده است. جمع‌کنندگان لاستیک، سپس موج‌های مهاجران از داخل کوهستان‌های آند، و پس از آن کوکا و جنگ مسلحانه‌ای که به دنبال آن آمد، کاکه‌تا را به سرزمینی مورد منازعه بدل کردند، و مردمی که بر رودخانه‌های اصلی آن زندگی می‌کنند نمی‌توانستند کنار بمانند. گروه‌های مسلح از هر دو سو در دهه‌های ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ رهبران را کشتند و خانواده‌ها را از کنار رود راندند. در سال ۲۰۰۹ دادگاه قانون اساسی کلمبیا کوره‌گواخه را در میان مردمان بومی در معرض خطر نابودی جسمی و فرهنگی به‌سبب جنگ نام برد. آنان با سازمان‌دهی پاسخ دادند، از طریق شورای منطقه‌ای خود و شبکه‌ای از کابیلدوس‌ها، و با پیگیری سند قانونی مالکیت محمیاتشان. اینکه هنوز بر اورتگواثا هستند، هنوز مراسم یاگه برگزار می‌کنند و هنوز زبان را آموزش می‌دهند، خود نکته‌ی اصلی داستان است، نه پاورقی آن.