اروتیک کایوباباها

کایوبابا را بیش از هر چیز زبانی تعریف می‌کند که به هیچ زبان دیگری تعلق ندارد. برای زبان کایوبابا در هیچ نقطه‌ای از آمریکای جنوبی خویشاوند اثبات‌شده‌ای وجود ندارد. در این گوشه از دشت‌های کم‌ارتفاع بولیوی این وضع تقریباً عادی است: منطقه پیرامون رودخانه ماموره نیز زبان‌های منزوی دیگری مانند ایتونامه، موویما و کانیچانا را در همین کمربند ساوانا در خود دارد، و در کنار همسایگان آراواکی‌زبانی چون موخنیو و باوره زندگی می‌کنند. کایوبابا در دشت‌های بنی، در غرب رودخانه ماموره و شمال سانتا آنا دل یاکوما زندگی می‌کنند. این دشت علفزار همواری است که هر سال ماه‌ها زیر آب می‌رود و بقیه سال خشک و سوزان می‌شود. مرکز آنان اکسالتاسیون، شهرک کوچک رودخانه‌ای است و یکی از برآوردها جمعیت کایوبابا را کمی کمتر از 800 نفر دانسته است.

اکسالتاسیون در اوایل دهه 1700 به عنوان یک مأموریت یسوعی آغاز شد. این شهر یکی از مأموریت‌های موخوس بود که مردمان دشت‌های پست را در شهرهای طراحی‌شده‌ای گرد می‌آورد که پیرامون کلیسا و میدان ساخته می‌شدند. یسوعیان در سال 1767 اخراج شدند، اما چارچوب کاتولیکی که به جا گذاشتند باقی ماند. در اینجا دین کمتر به آموزه‌ها و بیشتر به تقویم مربوط است. نام شهر از جشن برافراشته شدن صلیب مقدس گرفته شده و روزهای قدیسان و آیین‌های گردهمایی هنوز سال محلی را مشخص می‌کنند. در اواخر قرن نوزدهم رونق لاستیک به بنی رسید و کار اجباری و آوارگی را برای خانواده‌های بومی سراسر منطقه به همراه آورد. پس از آن دامداری گاو بر ساوانا چیره شد و هنوز اقتصاد منطقه را هدایت می‌کند.

زبان بخشی از زندگی کایوبابا است که بیش از همه تحت فشار قرار دارد. زبان اسپانیایی برای نسل‌های متوالی زبان روزمره بوده است و وقتی زبان‌شناسان اخیر به سراغ آنان آمدند، تنها شمار اندکی از سالمندان هنوز می‌توانستند کایوبابا را به‌طور کامل صحبت کنند. این زبان بیشتر از راه کار زبان‌شناس مبلغ مذهبی هارولد کی، که توصیف‌هایش در نیمه دوم قرن بیستم اثری غیرمنتظره بر زبان‌شناسی گذاشت، به‌صورت مکتوب باقی مانده است. در کایوبابا تکیه بر هر سومین هجا می‌افتد و شمردن از پایان واژه به عقب انجام می‌شود. این آهنگ کمیاب است و به نمونه‌ای استاندارد در کتاب‌های درسی واج‌شناسی تبدیل شد. قانون اساسی بولیوی در سال 2009 کایوبابا را در میان زبان‌های رسمی کشور فهرست کرد؛ این به رسمیت شناختن در زمانی می‌آید که آخرین گویشوران روان در حال از دست رفتن‌اند. خود مردم همچنان در اکسالتاسیون و مزارع دامداری اطراف آن زندگی می‌کنند، اسپانیایی‌زبان و کاتولیک‌اند، و از نظر نام و تبار همچنان کایوبابا هستند.