اروتیک آتاکامنیوها

آتاکامنیوها که خود را لیکانانتای می‌نامند، مردم خشک‌ترین صحرای غیرقطبی جهان هستند و این واقعیت تقریباً همه‌چیز زندگی آنان را شکل می‌دهد. آنان در رشته‌ای از روستاهای واحه‌ای و چراگاه‌های مرتفع اطراف دشت نمکی آتاکاما و بالادست رود لوآ در منطقهٔ آنتوفاگاستای شیلی زندگی می‌کنند و جوامع کوچک‌تری نیز آن‌سوی مرز در پونای سالتا و خوخوی در آرژانتین و در سرزمین لیپز در جنوب‌غربی بولیوی دارند. آنچه کمیاب است آب است، نه زمین، و زندگی آتاکامنیوها از خیلی بیش از هزار سال پیش حول انتقال آب سازمان یافته است: کانال‌های سنگ‌چین، تراس‌های ذرت، یونجه، کینوا و درختان میوه را آبیاری می‌کنند، در حالی که لاماها، گوسفندان و بزها در تالاب‌های مرتفع‌تر می‌چرند. پاک‌سازی سالانهٔ کانال‌ها همچنان مهم‌ترین رویداد مدنی و مذهبی هر روستاست که به‌صورت جمعی انجام می‌شود و با موسیقی، ضیافت و پیشکش‌هایی به زمین پایان می‌یابد.

زبان قدیمی آنان، کونزا، زبانی منزوی است که هیچ خویشاوند شناخته‌شده‌ای ندارد و این امر آتاکامنیوها را از گویشوران کچوا و آیمارا در شمال و شرق جدا می‌کند. آموزش مدرسه‌ای شیلی و کار در معادن تا اواسط قرن بیستم به حیات کونزا به‌عنوان زبان گفتاری پایان داد، اما این زبان در صدها نام مکان، در واژگان گیاهان، جانوران و آبیاری، و در سرودهای آیینی، به‌ویژه تالاتور که هنگام پاک‌سازی کانال‌ها خوانده می‌شود، باقی مانده است. امروزه همه به اسپانیایی سخن می‌گویند و کلاس‌های احیای زبان در سان پدرو دِ آتاکاما و دیگر روستاها برگزار می‌شود. دین در ظاهر کاتولیک و در لایه‌های زیرین آندی است: جشن‌های قدیس حامی تقویم را پر می‌کنند، و با این حال همان خانواده‌ها برای پاچاماما و کوه‌ها نذر و پیشکش می‌کنند، و کارناوال، همراه با آیین «گل‌زدن» دام‌ها که در آن منگوله‌های پشمی به دام‌ها آویخته می‌شود، بار آشکاری از دوران پیش از اسپانیایی‌ها دارد.

آتاکامنیوها مدت‌هاست که از راه دور اداره شده‌اند. تیواناکو با آنان تجارت می‌کرد، اینکاها در قرن پانزدهم آنان را فتح کردند، اسپانیایی‌ها در دهه‌های 1530 و 1540 از آنجا گذشتند و کل منطقه تا زمانی که شیلی آن را در جنگ اقیانوس آرام تصرف کرد، بخشی از بولیوی بود. مس، به‌ویژه در چوکیکاماتا نزدیک کالاما، مردان را از کار روی زمین به کار مزدی کشاند، و تلاش دولت برای شیلیایی‌سازی شمال آسیبی پایدار به زبان و زندگی جمعی وارد کرد. شیلی در سال 1993 آتاکامنیوها را به‌عنوان یک قوم بومی به رسمیت شناخت و از آن زمان، آیلوهای اطراف سان پدرو و روستاهای آلتو لوآ مطالبات خود را دربارهٔ زمین و آب با موفقیت نسبی پیگیری کرده‌اند. فشار کنونی از لیتیوم است: شورابه‌ای که از زیر دشت نمکی آتاکاما پمپ می‌شود، آبی را که واحه‌ها به آن وابسته‌اند کاهش می‌دهد و جوامع آتاکامنیو اکنون برجسته‌ترین صدای بومی در این مناقشه‌اند. گردشگری در سان پدرو درآمد می‌آورد، و همچنین این تجربهٔ عجیب را که ببینند سرزمین خودشان در قالب چشم‌انداز دوباره به خودشان فروخته می‌شود.