اروتیک لاچه

لاچه‌ها مردمی کشاورز و سخن‌گوی زبان‌های خانواده‌ی چیبچان بودند که در ارتفاعات شرقی آند کلمبیا زندگی می‌کردند. آنان پیرامون سیرا نوادا دل کوکویی، در بخشی که امروز شمال بویاکا و لبه‌ی مجاور سانتاندر است، ساکن بودند تا آنکه فتح اسپانیایی در دهه‌ی 1540 آنان را از هم پاشید. آنان دیگر به‌عنوان مردمی متمایز وجود ندارند. بازماندگان در انکومینداهای استعماری و شهرک‌های کلیسایی ادغام شدند و نوادگانشان در میان خانواده‌های روستایی مستیزو در بلندی‌های کوکویی به زندگی ادامه می‌دهند. نزدیک‌ترین خویشاوندان زنده‌ی آنان اوآها هستند که هنوز بر دامنه‌های شرقی همان کوه‌ها زمین دارند، و برخی پژوهشگران لاچه‌ها را شاخه‌ی غربی همان مردم می‌دانند.

سرزمین آنان عمودی بود. روستاها در دره‌های سرد زیر خط برف قرار داشتند، در جاهایی که امروز هم شهرک‌اند: ال کوکویی، گوئیکان، چیتا، خریکو، پانکیبا و گواکامایاس. یک خانوار می‌توانست در مزارع سیب‌زمینی بالادست و کرت‌های ذرت پایین‌دست کار کند، و راه‌ها در هر دو سو به بیرون امتداد داشتند: به جنوب و غرب، به سوی موئیسکاها که بازارهایشان لاچه‌ها را به تجارت کوهستانی نمک، پارچه‌ی پنبه‌ای و کوکا کشاند، و به شرق از گردنه‌ها به سوی یانوس. زبان آنان در گروه زبان‌های چیبچانیِ همسایگان‌شان، موئیسکاها و اوآها، قرار می‌گیرد، اما هیچ ثبت واقعی از آن انجام نشد و از میان رفته است.

آنچه تاریخ‌نگاران اسپانیایی بیش از همه به یاد داشتند دین آنان بود. لاچه‌ها بر این باور بودند که سنگ‌ها زمانی آدم بوده‌اند، مردگان به سنگ بدل می‌شوند و سنگ‌ها روزی دوباره به صورت آدم برمی‌خیزند. آنان سایه‌ی خود انسان را نیز خدایی می‌دانستند، خدایی که هرگاه آفتاب می‌تابید در کنارت راه می‌رفت. در سرزمینی از پرتگاه‌ها، تخته‌سنگ‌ها و سنگ‌های یخچالی، این باور چیزهای فراوانی برای وابسته شدن داشت. تاریخ‌نگار لوکاس فرناندز د پیدراهیتا دو نکته افزود که ماندگار شده‌اند: اینکه جامعه‌های همسایه‌ی لاچه برای مشت‌زنی سازمان‌یافته گرد می‌آمدند و بدون سلاح، به‌عنوان نوعی مسابقه، می‌جنگیدند، و اینکه خانواده‌ای با پنج پسر و بدون دختر می‌توانست یکی از پسران را دختر بار آورد، نقشی شناخته‌شده به نام کوسمو. هر دو گزارش از چشم استعمارگران رسیده‌اند و باید این‌گونه خوانده شوند.

پایان به‌سرعت فرا رسید. در سال 1541 ارنان پرس د کسادا در جست‌وجوی کاسا دل سل، معبدی برای خورشید که شایع بود پر از طلاست، به سرزمین لاچه‌ها لشکر کشید. چنین گنجی وجود نداشت، اما این لشکرکشی منطقه را به روی انکومیندا، خراج و بیماری‌های همه‌گیر گشود و در طول چند نسل، لاچه‌ها دیگر به‌عنوان یک مردم شمرده نمی‌شدند. آنچه باقی مانده نقشه‌ی شهرک‌های کهن آنان، چند صفحه در وقایع‌نامه‌ها و رشته‌کوهی است که سنگ‌هایش را نیاکان خود می‌نامیدند.