اروتیک ویلیچه‌ها

هوئیلیچه‌ها مردم جنوب‌اند و نامشان این را روشن می‌گوید: در زبان ماپودونگون، ویلی به معنای جنوب و چه به معنای مردم است. آنان جنوبی‌ترین شاخه‌ی ماپوچه‌ها هستند. سرزمینشان جنوب مرطوب و جنگلی شیلی است که از حوالی رود تولتن و از میان ناحیه‌های دریاچه‌ای والدیویا، اوسورنو و یانکیوئه تا جزیره‌ی چیلوئه امتداد دارد. مرز میان آنان و ماپوچه‌های شمالی‌تر هرگز مرزی سخت نبوده، بلکه همواره به گویش، پیمان و فاصله مربوط بوده است. امروزه بسیاری خود را ماپوچه-هوئیلیچه می‌نامند و هر دو نام را نگه می‌دارند. زبان خودشان، تسه سونگون، شکلی جنوبی از ماپودونگون است. این زبان آن‌قدر متفاوت است که برخی زبان‌شناسان آن را زبانی جدا در خانواده‌ی کوچک آراوکانی به شمار می‌آورند. شمار گویشوران روان آن اندک است، که بیشترشان سالخورده‌اند، و زبان زندگی روزمره اسپانیایی است.

تاریخ استعماری زود به هوئیلیچه‌ها رسید و سخت به آنان آسیب زد. قیامی که در 1598 آغاز شد، شهرهای اسپانیایی والدیویا و اوسورنو را خالی کرد. پس از آن، نزدیک به دو قرن، بخش بزرگی از جنوب خشکی خارج از کنترل اسپانیا ماند و والدیویا به‌صورت دژی بازسازی شد. اما چیلوئه مسیر دیگری رفت: هوئیلیچه‌های آنجا در چارچوب نظام کار انکومیندا کار می‌کردند و در 1712 علیه سوءاستفاده‌های آن شوریدند. در خشکی، شورشی در 1792 به پارلمان لاس کانواس در سال بعد انجامید که در آن کاسیک‌ها زمینی را واگذار کردند که به اسپانیا امکان بنیان‌گذاری دوباره‌ی اوسورنو را داد. در قرن نوزدهم، دولت شیلی منطقه را به روی مهاجران آلمانی گشود و خانواده‌های هوئیلیچه بخش بزرگی از جنگل‌ها و زمین‌های کشاورزی را که هنوز در اختیار داشتند از دست دادند.

آنچه باقی ماند، زندگی سیاسی و معنوی با شکلی خاص خود است. هوئیلیچه‌ها کاسیک‌های موروثی خود را حفظ کردند که در شوراهایی مانند شورای عمومی کاسیک‌های بوتاهوئیلیماپو، یعنی «سرزمین بزرگ جنوب»، سازمان یافته‌اند. قانون شیلی در 1993 این نظام را رسماً به رسمیت شناخت. بیشتر هوئیلیچه‌ها کاتولیک‌اند و کلیساهای انجیلی در حال گسترش‌اند. با این حال، در ساحل اوسورنو نزدیک پوکاتریهوئه، مردم برای آبوئلیتو هوئنتئائو، حامی نیاکانی که گفته می‌شود در صخره‌های کنار دریا زندگی می‌کند، پیشکش می‌آورند. در چیلوئه، قرن‌ها آمیختگی زندگی هوئیلیچه و اسپانیایی بخش بزرگی از چیزی را پدید آورد که بیرونی‌ها امروز به‌سادگی فرهنگ چیلوته‌ای می‌نامند. این شامل مینگا، یعنی گروه کار جمعی، و کورانتو، غذایی است که روی سنگ‌های داغ در یک گودال پخته می‌شود.