اروتیک هوارپه‌ها

در بیشتر قرن بیستم، کتاب‌های درسی آرژانتین درباره‌ی هوارپه به زمان گذشته سخن می‌گفتند. گفته می‌شد مردمی که زمانی دره‌های آبیاری‌شده‌ی کویو، در استان‌های امروزی مندوزا، سان خوان و سان لوئیس، را کشت می‌کردند، قرن‌ها پیش در جامعه‌ی استعماری محو شده‌اند. خانواده‌هایی که هنوز در اطراف دریاچه‌های گواناکاچه بز می‌چرانند و سبد نی می‌بافند با این ادعا مخالف بودند و از دهه‌ی 1990 به بعد این مخالفت را آشکارا بیان کرده‌اند. امروز هوارپه بودن به معنای تبار است و همچنین به معنای پافشاری بر تاریخی که دیگران آن را کنار گذاشته بودند.

میهن هوارپه سرزمین خشکی است در پای آند، جایی که بدون آب ذوب‌شده‌ی برف که از کوه‌ها فرود می‌آید هیچ چیز نمی‌روید. هوارپه‌ها در دره‌ها کانال حفر می‌کردند و ذرت، لوبیا و کدو می‌کاشتند، و بعدها نظام آبیاری اطراف مندوزا از همین کار سر برآورد. دورتر، جایی که رودخانه‌های سان خوان و مندوزا در تالاب‌های گواناکاچه پخش می‌شوند، مردم از ماهی‌گیری، شکار پرندگان آبی و کار با نی زندگی می‌کردند. نفوذ اینکا در اواخر قرن پانزدهم به شمال کویو رسید. گزارشگران اسپانیایی بعدها با نوعی شگفتی درباره‌ی شکارچیان هوارپه نوشتند که طعمه‌های خود را پیاده دنبال می‌کردند.

دو زبان هوارپه شناخته شده‌اند: آلنتیاک در اطراف سان خوان و میلکایاک در اطراف مندوزا. بیشتر آنچه از آن‌ها باقی مانده از دستورهای زبان و کتاب‌های آموزش دینی است که یسوعی لوئیس دو بالدیویا در سال 1607 منتشر کرد. هر دو زبان مدت‌هاست خاموش شده‌اند. امروزه زبان روزمره اسپانیایی است، هرچند واژه‌های هوارپه در نام جای‌های منطقه همچنان زنده‌اند.

گسست استعماری بی‌رحمانه بود. مندوزا در سال 1561 از شیلی بنیاد نهاده شد و سان خوان یک سال بعد، و کویو تا سال 1776 زیر فرمان شیلی ماند. صاحبان انکومیندا در سانتیاگو کارگران هوارپه را از گردنه‌های کوه به سوی غرب آند می‌راندند تا کار کنند، و بسیاری هرگز بازنگشتند. بیماری و کار اجباری دره‌ها را تهی کرد و بازماندگان به سوی دریاچه‌ها عقب نشستند. سپس در قرن بیستم، آبیاری در بالادست رودخانه‌ها را قطع کرد، بیشتر گواناکاچه خشک شد و زندگی ماهی‌گیری نیز از میان رفت.

جوامع هوارپه امروز بیشتر روستایی‌اند. آن‌ها در puestos پراکنده، یعنی مزارع دامداری، در بخش لاوایه‌ی مندوزا و مناطق نزدیک سان خوان زندگی می‌کنند. کاتولیسم ایمان مشترک است و جشن سالانه در کلیسای لاگوناس دل روساریو هنوز گردهمایی بزرگی است. در سال 2001 مندوزا رسماً هوارپه را به عنوان مردمی که پیش از دولت آنجا بوده‌اند به رسمیت شناخت. این امر نبردی طولانی بر سر سندهای مالکیت زمین آغاز کرد که هنوز حل نشده است، در بیابانی که خانواده‌هایشان هرگز از آن دست نکشیدند.