اروتیک چونوها

چونوها مردمی تاریخی بودند، قایق‌نشینانی کوچ‌رو در فیوردها و جزیره‌های میان چیلوئه و خلیج پناس در جنوب شیلی. اسپانیایی‌ها از قرن شانزدهم آنان را ثبت کردند و تا قرن نوزدهم به‌عنوان گروهی متمایز از میان رفته بودند و نوادگانشان در جمعیت آمیخته‌ی چیلوته‌ای جزیره‌ها جذب شدند. آنچه آنان را متمایز می‌کرد قایق بود. زندگی چونوها بر محور دالکا می‌گذشت، قایقی که از سه تخته ساخته می‌شد که با الیاف گیاهی به هم دوخته و با پوست درخت درزبندی می‌شدند. این قایق آن‌قدر سبک بود که بتوان آن را در مسیر خشکی حمل کرد و آن‌قدر استوار بود که در آب‌راه‌های باز مجمع‌الجزایر چونوس، که هنوز نام آنان را دارد، دوام بیاورد. خانواده‌ها در همین قایق‌ها و در پناهگاه‌های موقتی از چوب و پوست روی ساحل زندگی می‌کردند و پیوسته میان کلنی‌های شیر دریایی، بسترهای صدف و جلبک جابه‌جا می‌شدند. زنان در آبی که اسپانیایی‌ها کشنده می‌پنداشتند برای صدف و خارپشت دریایی غواصی می‌کردند؛ مردان با هارپون شکار می‌کردند. آنان سگ نگه می‌داشتند و موی نوعی نژاد پشمالوی بومی را می‌بافتند تا از آن شنل بسازند. در شمالی‌ترین مرز گستره‌شان، در گوایتکاس، در قطعه‌زمین‌های کوچک سیب‌زمینی می‌کاشتند؛ این جنوبی‌ترین کشاورزی در قاره‌ی آمریکا پیش از ورود اروپاییان بود.

زبان چونوها منقرض شده و به‌زحمت ثبت شده است: یک کتاب آموزه‌ی دینی یسوعیان، پراکنده‌ای از نام مکان‌ها و چند واژه در گزارش‌های استعماری تنها بازمانده‌های آن‌اند، نه آن‌قدر که بتوان با اطمینان آن را در هیچ خانواده‌ی زبانی جای داد، هرچند برخی زبان‌شناسان گمان می‌کنند با زبان کاوسکار در جنوب پیوند داشته باشد. منابع تبشیری نام چند دسته را می‌آورند، از جمله کائوکائوه، بی‌آنکه روشن کنند این‌ها گروه‌های گویشی، تیره‌ها یا فقط مردمی بوده‌اند که در سفرهای مختلف با آنان روبه‌رو شده‌اند. اسپانیایی‌های چیلوئه آنان را به‌عنوان نیروی کار و گرویدگان به دین می‌خواستند. یسوعیان آنان را راهنمایان دریایی هم می‌خواستند، زیرا راهنمایان چونو راه انتقال زمینی از باریکه‌ی خشکی اوفکی را می‌شناختند که به قایق امکان می‌داد آب‌های باز پیرامون شبه‌جزیره‌ی تایتائو را دور بزند. در 1710 گروهی از چونوها خواستند در جزیره‌ی گوار در تنگه‌ی رلونکاوی اسکان یابند، و از 1764 میسیون کایلین در نوک جنوبی چیلوئه بقیه را گرد آورد. هیچ‌کدام آنان را مدت زیادی نگه نداشت: مردمی که بر پایه‌ی جابه‌جایی ساخته شده بودند با روستاهای ثابت خو نگرفتند و مبلغان شکایت داشتند که گرویدگانشان به آب‌راه‌ها بازمی‌گشتند. بیماری‌های همه‌گیر، جذب در جامعه‌ی چیلوته‌ای و پیشروی شمالی کاوسکار به سوی آب‌هایی که خالی شده بودند، کار را تمام کردند. مردگانشان در غارهای کنار فیوردها گذاشته می‌شدند و توده‌های صدفی که هزاران سال عمق دارند ساحل‌هایی را که استفاده می‌کردند نشان می‌دهند. دالکا بیش از آنان دوام آورد: ملوانان چیلوته‌ای و کاشفان اسپانیایی آن را پذیرفتند و تا بخش زیادی از قرن نوزدهم رفت‌وآمد مستعمره را در فیوردها حمل می‌کرد.