اروتیک چاناها

چانا مردمی رودنشین بودند. سرزمین آنان هزارتویی از جزیره‌ها، آبراهه‌ها و نیزارهای باتلاقی بود، جایی که پارانا پیش از رسیدن به اوروگوئه به شاخه‌هایی تقسیم می‌شود، و نیز ساحل غربی خود رودخانه اوروگوئه. مردم با قایق جابه‌جا می‌شدند و ماهیگیری و شکار با بالا و پایین رفتن آب تغییر می‌کرد. هنگامی که هیئت‌های اسپانیایی در سده شانزدهم از پارانا بالا آمدند، دسته‌های چانا از نخستین مردمانی بودند که با آنان روبه‌رو شدند. وقایع‌نگاران دو گروه نزدیک به آنان را نیز نام برده‌اند، تیمبو و مبگوا.

چانا به خانواده زبانی کوچک چاروایی تعلق دارد که با زبان چارروا و مینوان پیوند دارد. این زبان با گوارانی، که همسایگان در همان آبراهه‌ها به آن سخن می‌گفتند، خویشاوندی ندارد. در ساحل شرقی اوروگوئه، مأموریت کاتولیک سانتو دومینگو سوریانو در سده هفدهم خانواده‌های چانا را پذیرفت. آن سکونتگاه به‌صورت ویلا سوریانو باقی مانده است که اغلب کهن‌ترین شهر اوروگوئه خوانده می‌شود، و زبان نخستین بار همان‌جا نوشته شد. در سال 1815 کشیش و طبیعت‌شناس داماسو آنتونیو لاراناگا در آنجا با سالخوردگان چانا نشست و توصیفی کوتاه از زبان آنان همراه با فهرست واژگان نوشت. تقریباً دو سده، آن سند کوتاه تقریباً تمام چیزی بود که بیگانگان از آن می‌دانستند. در همین حال، آرژانتین و اوروگوئه به روایتی آسوده خو گرفتند: مردمان رودنشین آنان در جمعیت روستایی حل شده و از میان رفته بودند.

این روایت در دهه 2000 فرو ریخت. بلاس خایمه، مردی از انتره‌ریوس، به زبان‌شناس خوزه پدرو بیگاس باروس گفت که زبان چانا را در کودکی از زنان خانواده‌اش آموخته است. آنان آن را به‌عنوان امری خصوصی خانوادگی نسل به نسل منتقل کرده بودند، نه به‌عنوان هویتی عمومی. آن دو با همکاری یکدیگر دامنه واژگان شناخته‌شده را به‌شدت گسترش دادند. همچنین روایت‌های خانوادگی درباره باورها و آداب را ثبت کردند که هیچ ناظر استعماری آن‌ها را ننوشته بود. خایمه صدای زبانی شد که کتاب‌های مرجع آن را در شمار زبان‌های منقرض‌شده فهرست کرده بودند. امروز مردم در انتره‌ریوس و در اوروگوئه که تبارشان را به چانا می‌رسانند، این نام را بازپس می‌گیرند و واژه‌هایی را که او حفظ کرده است می‌آموزند. آنان می‌خواهند به‌عنوان یک ملت بومی زنده شناخته شوند، نه پانوشتی بر فتح ریو د لا پلاتا.