مغولستان
MNآسیای شرقی
این کشور محل زندگی 10 گروه قومی مستند است. این صفحه داده‌های فنوتیپی و جمعیتی آن‌ها را در یک مرجع وزن‌دهی‌شده ترکیب می‌کند: رنگ پوست، ویژگی‌های چهره، بافت مو و ساختار بدن، برگرفته از منابع منتشرشدهٔ سرشماری و تبارشناسی.
ترکیب جمعیتی
وزن‌های ترکیب از خوداظهاری در سرشماری‌ها و پیمایش‌های جمعیتی منتشرشده به دست آمده‌اند. هر ردیف به صفحهٔ اطلس گروه قومی پیوند دارد.
| گروه قومی | وزن |
|---|---|
 مغول‌های خالخا | ۸۴٫۲٪ |
 قزاق‌های مغولستان | ۳٫۸٪ |
 سایر مغول‌ها | ۳٫۲٪ |
 دوروودها | ۲٫۶٪ |
 بایادها | ۱٫۸٪ |
 بوریات‌ها | ۱٫۴٪ |
 زاخچین‌ها | ۱٫۱٪ |
 اوریانخای‌ها | ۱٫۰٪ |
 داریگانگاها | ۰٫۹٪ |
 تساتان‌ها | ۰٫۰٪ |
نیم‌رخ فنوتیپی
جمعیت مغولستان از نظر ساختار جمعیتی یکی از متمایزترین جمعیت‌ها در شرق آسیاست: حدود 84% خلخا مغول بر اساس سرشماری 2020، به‌علاوه زیرگروه‌های کوچک‌تر اویرات-مغول و بوریات-مغول (در مجموع حدود 10% جمعیت)، به‌علاوه اقلیت قابل توجه قزاق-مغول (حدود 3.8%، عمدتاً در استان باین‌اولگی)، و همچنین چند جامعه بومی کوچک‌تر و مهاجران اخیر. ساختار جمعیتی این کشور بازتاب بیش از 800 سال تاریخ سیاسی و فرهنگی مغول است: امپراتوری مغول (1206-1368) که به دست چنگیزخان تأسیس شد، تحکیم خلخا پس از سلسله یوآن، ادغام در سلسله مانچوی چینگ (1691-1911)، مبارزه استقلال (1911-1924)، جمهوری خلق مغولستان (1924-1992) در همسویی با روسیه شوروی، و گذار دموکراتیک پس از 1992.
مطالعات ژنومی گسترده (کنسرسیوم HUGO آسیایی-پاسیفیک برای SNP در سال 2009 و مطالعات ژنتیکی بعدی مغولستان) جمعیت‌های مغول را در خوشه وسیع‌تر شمال‌شرق آسیایی و متأثر از سیبری قرار می‌دهند، با تمایزات جمعیتی ظریف از هان‌های شمالی چین (روابط نزدیک‌تر مغول-هان در نمونه‌های شرق منطقه مغولستان درونی)، از جمعیت‌های کره‌ای و از جمعیت‌های ترک‌تبار آسیای مرکزی گسترده‌تر. رنگ پوست در کل جمعیت از Fitzpatrick II تا IV گسترده است و III تا IV مقدار غالب در سطح ملی است؛ اندکی تیره‌تر از ژاپنی‌های یاماتو یا جمعیت‌های کره‌ای، که با قرار گرفتن در معرض تابش فرابنفش قاره‌ای در عرض‌های جغرافیایی بالا و ویژگی‌های گسترده‌تر جمعیت‌های منبع شمال‌شرق آسیایی و سیبری همخوانی دارد. مو در اکثریت قریب به اتفاق صاف است (Andre Walker 1A-1B) و در سراسر جمعیت گسترده مغول به‌طور یکنواخت سیاه یا قهوه‌ای بسیار تیره است. ویژگی‌های چهره، نشانه‌های متمایز مغولی را نشان می‌دهد (چین پلکی شرقی تقریباً همگانی، چهره‌های پهن‌تر با استخوان گونه بسیار برجسته، پل بینی باریک تا متوسط) که در ادبیات انسان‌شناختی قدیمی جمعیت‌های مغول را از هان چینی، کره‌ای و ژاپنی متمایز می‌کرد. رنگ چشم در سراسر جمعیت گسترده مغول یکنواخت و از قهوه‌ای تا قهوه‌ای تیره است، با این تفاوت که زیرجمعیت قزاق-مغول در باین‌اولگی توزیع گسترده‌تری از رنگ مو و چشم دارد که بازتاب پروفایل ژنتیکی قزاقی آمیخته با اوراسیای غربی است. اندام در معیارهای شرق آسیایی تنومند است و میانگین قد مردان بالغ مغول حدود 168 تا 172 سانتی‌متر در گروه‌های دهه‌های 2010 و 2020 است.
نمایی توصیفی، نه داوری دربارهٔ افراد
این صفحه مجموعهٔ وزن‌دهی‌شده‌ای از مشاهدات فنوتیپی در میان جمعیت این کشور را نشان می‌دهد که بر ترکیب جمعیتی برگرفته از منابع منتشرشدهٔ سرشماری و تبارشناسی استوار است. فنوتیپ‌ها در هر کشوری بسیار متنوع‌تر از آن چیزی هستند که این مجموعه نشان می‌دهد؛ این یک مرجع توصیفی است، نه داوری قطعی دربارهٔ هیچ فردی.
یادداشت‌های روش‌شناسی
وزن‌های ترکیب جمعیتی از سرشماری جمعیت و مسکن 2020 اداره ملی آمار مغولستان به دست آمده است که جدیدترین سرشماری جامع مغولستان است. مغولستان وابستگی قومی خودتعریف‌شده را در میان خلخا و حدود 19 زیرگروه شناخته‌شده (زیرگروه‌های مختلف اویرات، بوریات، قزاق، تساتان و غیره) شمارش می‌کند. زمینه تبار ژنومی (HUGO آسیایی-پاسیفیک 2009) از تفسیر ویژگی‌های ظاهری پشتیبانی می‌کند. محدودیت‌ها: (1) زیرگروه‌های اویرات-مغول (دوربود، بایاد، زاخچین، تورغوت، اوولد، خوتون و اوریانخای) از نظر زبانی و فرهنگی در برخی جنبه‌ها متمایزند، اما پیوستگی فرهنگی-ژنتیکی گسترده‌ای با یکدیگر دارند و تجمیع‌های کلی این امر را با کاهشی اندک در تمایز درونی ثبت می‌کنند؛ (2) بوریات و تساتان مقیم مغولستان بخش کوچکی از جمعیت‌های بزرگ‌تر بوریات و اوریانخای مرتبط با توفان در روسیه‌اند؛ (3) زیرجمعیت قزاق-مغول در باین‌اولگی تنها استان مغولستان است که اکثریت قومی آن مغول نیست و متمایزترین زیرجمعیت منطقه‌ای از نظر جمعیتی به شمار می‌رود؛ (4) جامعه کوچک گله‌داران گوزن شمالی تساتان جنوبی‌ترین جمعیت گله‌دار گوزن شمالی در جهان است و با توجه به جمعیت اندک و فشارهای نوسازی در معرض خطر جدی از دست رفتن فرهنگی-زبانی قرار دارد.
منابع اصلی
- 1.National Statistics Office of Mongolia. 2020 Population and Housing Census of Mongolia. Ulaanbaatar: NSO; 2021.
- 2.HUGO Pan-Asian SNP Consortium. Mapping human genetic diversity in Asia. Science. 2009;326(5959):1541-1545. doi:10.1126/science.1177074
- 3.Atwood CP. Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire. New York: Facts on File; 2004.
- 4.Bulag UE. The Mongols at China's Edge: History and the Politics of National Unity. Lanham: Rowman & Littlefield; 2002.
- 5.Sneath D. The Headless State: Aristocratic Orders, Kinship Society, and Misrepresentations of Nomadic Inner Asia. New York: Columbia University Press; 2007.
کشورهای دیگر این منطقه
مراجع تجمیعی فنوتیپ برای کشورهای همسایه، وزن‌دهی‌شده بر اساس ترکیب جمعیتی.