قرقیزستان
KGآسیای مرکزی
این کشور محل زندگی 12 گروه قومی مستند است. این صفحه داده‌های فنوتیپی و جمعیتی آن‌ها را در یک مرجع وزن‌دهی‌شده ترکیب می‌کند: رنگ پوست، ویژگی‌های چهره، بافت مو و ساختار بدن، برگرفته از منابع منتشرشدهٔ سرشماری و تبارشناسی.
ترکیب جمعیتی
وزن‌های ترکیب از خوداظهاری در سرشماری‌ها و پیمایش‌های جمعیتی منتشرشده به دست آمده‌اند. هر ردیف به صفحهٔ اطلس گروه قومی پیوند دارد.
| گروه قومی | وزن |
|---|---|
 قرقیزها | ۷۳٫۷٪ |
 ازبک‌های قرقیزستان | ۱۴٫۶٪ |
 روس‌های قرقیزستان | ۵٫۴٪ |
 دونگان‌های قرقیزستان | ۱٫۱٪ |
 اویغورهای قرقیزستان | ۰٫۹٪ |
 تاجیک‌های قرقیزستان | ۰٫۹٪ |
 ترک‌های قرقیزستان | ۰٫۹٪ |
 دیگر اقوام قرقیزستان | ۰٫۸٪ |
 قزاق‌های قرقیزستان | ۰٫۶٪ |
 تاتارهای قرقیزستان | ۰٫۵٪ |
 اوکراینی‌های قرقیزستان | ۰٫۳٪ |
 کره‌ای‌های قرقیزستان | ۰٫۳٪ |
نیم‌رخ فنوتیپی
جمعیت قرقیزستان عمدتاً از قرقیزها تشکیل می‌شود (حدود 74% بر اساس برآوردهای جمعیت‌شناختی سال 2022)، با اقلیت ازبک قابل‌توجه (حدود 14.6%، متمرکز در دره فرغانه)، به‌علاوه اقلیت روس رو به کاهش (حدود 5.4%، که از حدود 21.5% در سال 1989 کاهش یافته است)، و همچنین جوامع کوچک‌تری از دونگان، اویغور، تاجیک، ترک‌های مسختی، کره‌ای، تاتار و اوکراینی. ساختار جمعیتی کشور بازتاب تکوین قومی قرقیزهای ینیسی، مهاجرت قرون وسطایی و تثبیت در منطقه تیان‌شان، فتح امپراتوری روسیه در قرن نوزدهم، جابه‌جایی‌های جمعیتی دوران شوروی (تبعید کره‌ای‌ها در 1937 و تبعید ترک‌های مسختی در 1944)، و بازآرایی جمعیتی پس از 1991 از طریق مهاجرت روس‌ها، اوکراینی‌ها و آلمانی‌ها است. درگیری‌های بین‌قومی قرقیز و ازبک در اوش و جلال‌آباد در سال‌های 1990 و 2010 تنش اجتماعی قابل‌توجهی ایجاد کرده که همچنان روابط قرقیز و ازبک را شکل می‌دهد.
ساختار ژنومی گسترده، جمعیت‌های قرقیز را حدود 60 تا 70% با منشأ شرق آسیایی/مغولی و 30 تا 40% با منشأ اوراسیای غربی قرار می‌دهد؛ این الگو شبیه جمعیت‌های قزاق است و کمی بیشتر از ازبک‌ها به سمت شرق آسیا متمایل است. رنگ پوست در کل جمعیت قرقیز از نوع دوم تا چهارم مقیاس فیتزپاتریک را در بر می‌گیرد که نوع سوم رایج‌ترین مقدار است. موها عمدتاً از مشکی تا قهوه‌ای تیره، صاف تا موج‌دار هستند و برخی انواع روشن‌تر نیز دیده می‌شود. ویژگی‌های چهره، ویژگی‌های شاخص جمعیت‌های ترکی قپچاق/منشأ مغولی را نشان می‌دهد (انواع چین پلک مغولی رایج است، صورت‌های پهن‌تر با گونه‌های برجسته، و بینی‌هایی با پل باریک تا متوسط). رنگ چشم عمدتاً قهوه‌ای است، با فراوانی بیشتر از حد معمول چشم‌های عسلی و انواع روشن‌تر. اقلیت‌های روس و اوکراینی در قرقیزستان ویژگی‌های شاخص جمعیت‌های اسلاو شرقی را نشان می‌دهند (پوست روشن‌تر، و توزیع گسترده‌تر رنگ مو و چشم). اقلیت دونگان ویژگی‌های شاخص جمعیت‌های هان شمال غربی/هوی چین را نشان می‌دهد. ساختار اندام میانه است؛ میانگین قد مردان بالغ قرقیز در گروه‌های دهه‌های 2010 تا 2020 حدود 173 سانتی‌متر است.
نمایی توصیفی، نه داوری دربارهٔ افراد
این صفحه مجموعهٔ وزن‌دهی‌شده‌ای از مشاهدات فنوتیپی در میان جمعیت این کشور را نشان می‌دهد که بر ترکیب جمعیتی برگرفته از منابع منتشرشدهٔ سرشماری و تبارشناسی استوار است. فنوتیپ‌ها در هر کشوری بسیار متنوع‌تر از آن چیزی هستند که این مجموعه نشان می‌دهد؛ این یک مرجع توصیفی است، نه داوری قطعی دربارهٔ هیچ فردی.
یادداشت‌های روش‌شناسی
وزن‌های ترکیب از برآوردهای جمعیت‌شناختی کمیته ملی آمار جمهوری قرقیزستان برای سال 2022 به‌علاوه داده‌های سرشماری 2009 به‌دست آمده‌اند. قرقیزستان از سال 2009 سرشماری جامعی انجام نداده است (سرشماری برنامه‌ریزی‌شده برای 2020 به دلیل همه‌گیری کووید-19 و آشفتگی سیاسی به تعویق افتاد)؛ برآوردهای 2022 بر پایه مدل‌سازی مبتنی بر داده‌های اداری به دست آمده‌اند. محدودیت‌ها عبارت‌اند از: (1) نبود سرشماری جامع اخیر به این معناست که وزن‌های ترکیب برآورد هستند و نه شمارش مستقیم؛ (2) مهاجرت روس‌ها، اوکراینی‌ها و آلمانی‌ها پس از 1991 ترکیب جمعیت را نسبت به مبنای دوران شوروی در سال 1989 به‌طور چشمگیری تغییر داده است؛ (3) تنش‌های بین‌قومی قرقیز و ازبک در جنوب قرقیزستان پس از خشونت‌های 1990 و 2010 به مهاجرت مستند ازبک‌ها از کشور انجامیده است؛ (4) کنفدراسیون‌های قبیله‌ای قرقیز (سول کانات، انگ کانات و ایچکیلیک) تمایز فرهنگی و تا حدی ژنتیکی معناداری را حفظ می‌کنند، اما در ابزارهای سرشماری به‌طور جداگانه شمارش نمی‌شوند؛ (5) جامعه دونگان بزرگ‌ترین جمعیت ملی دونگان است و نمایانگر جامعه‌ای دیاسپورایی با زبان سینیک است که به‌طور استثنایی حفظ شده است.
منابع اصلی
- 1.National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic. Population and Housing Census 2009 / Demographic Yearbook 2022. Bishkek: NSC; 2022.
- 2.Yunusbayev B, Metspalu M, Metspalu E, et al. The genetic legacy of the expansion of Turkic-speaking nomads across Eurasia. PLoS Genet. 2015;11(4):e1005068.
- 3.Marat E. Labor Migration in Central Asia: Implications of the Global Economic Crisis. Silk Road Studies Program; 2009.
- 4.Reeves M. Border Work: Spatial Lives of the State in Rural Central Asia. Ithaca: Cornell University Press; 2014.
- 5.Megoran N. The Fergana Valley: The Heart of Central Asia. ME Sharpe; 2011.
کشورهای دیگر این منطقه
مراجع تجمیعی فنوتیپ برای کشورهای همسایه، وزن‌دهی‌شده بر اساس ترکیب جمعیتی.